Wat is nerolidol?

Een geur herken je binnen een seconde. De naam erachter bijna nooit. Nerolidol zit in planten met een bloemige geur, en in cosmetica en schoonmaakproducten gaat er jaarlijks tussen de 10 en 100 ton door, uitsluitend om die geur [1]. Wie in Europa boodschappen doet, ruikt en smaakt de stof zonder de naam ooit op een etiket te lezen [1]. Dat contrast, een vertrouwd aroma tegenover een onbekende naam, is precies de reden om de gegevens gewoon op een rij te zetten. Wat staat er vast, en met welk jaartal en welke auteur erbij.

Nerolidol op papier, punt voor punt

1. Terpenen vormen een van de grootste stofgroepen in de plantenwereld: in de natuur zijn meer dan 40.000 verbindingen beschreven [1]. Nerolidol is daar één naam uit. Die naam zegt op zichzelf niets over een gehalte in een specifiek plantendeel of in een specifieke charge.
2. Je treft de stof aan in plantensoorten met een bloemige geur, waaronder kruiden die in oude kruidentradities zijn gebruikt [1]. Botanische verwantschap is daarvoor geen voorwaarde. Dezelfde molecule duikt op in plantenfamilies die onderling niets met elkaar te maken hebben.
3. Stabiliteit is de eigenschap die de industrie over de streep trekt [1]. Een geurmolecule die in een formule blijft zoals hij erin ging, is voor een producent bruikbaarder dan een molecule die na een paar weken is verschoven.
4. Het jaarlijkse volume ligt op ongeveer 10 tot 100 ton [1]. Een brede marge, maar hij geeft de orde van grootte aan: geen laboratoriumcuriositeit, ook geen bulkchemie. Dat cijfer staat los van hennep en los van cannabinoïden.
5. De sectoren zijn cosmetica en schoonmaakproducten [1]. Het doel is in beide gevallen hetzelfde en beperkt: geur. Bij die toepassing staat in de literatuur geen tweede functie vermeld, en ook geen tweede reden om de stof toe te voegen.
6. In de Verenigde Staten is nerolidol bij de toezichthouder op voedingsmiddelen geclassificeerd als veilige aromastof [1]. Zo'n classificatie gaat over de status van de stof in voeding en zegt niets over metingen bij mensen.
7. In voeding is de rol die de fabrikant eraan geeft die van aromastof voor de smaak [1]. Dat is een functionele omschrijving uit de levensmiddelentechnologie: hij legt vast waarom de stof in een recept terechtkomt.
8. De Europese blootstelling is er dus wel, alleen niet bij naam: geroken en gesmaakt, terwijl het woord nerolidol ongelezen op het etiket blijft staan [1]. Voor de meeste mensen begint en eindigt het contact daar.
9. In de bespreking van Russo uit 2011 staat nerolidol genoemd als kandidaat-terpeen voor interactie met bepaalde cannabinoïden [2]. Kandidaat is daar het sleutelwoord. Het gaat om een voorstel uit de literatuur, niet om een vastgestelde uitkomst.
10. De gepubliceerde metingen zijn preklinisch, met diermodellen als testsysteem, en onderzoek bij mensen ontbreekt [5]. Elk getal hieronder hoort binnen die grens gelezen te worden, letterlijk en zonder aanvulling.

Nociceptie en immuunsignalen in preklinisch onderzoek

Wisselende hoeveelheden, één gemeten uitkomst

Fonsêca en collega's beschrijven in hun publicatie uit 2016 een reeks metingen in een preklinisch diermodel [3]. Bij wisselende hoeveelheden nerolidol noteerden zij een lagere nociceptieve respons [3]. Nociceptief staat voor de meetbare reactie op een schadelijke prikkel: een parameter uit een protocol, geen beschrijving van een ervaring. Uit dezelfde publicatie komt een tweede meting: de productie van interleukinen lag lager [3]. Interleukinen zijn signaalmoleculen waarmee immuuncellen elkaar tijdens een ontstekingsreactie informeren. Als verklaring voor het gemeten patroon noemen de auteurs het systeem rond gamma-aminoboterzuur, een uitgebreid beschreven netwerk van receptoren en signaalroutes uit de neurofarmacologie [3]. Twee dingen staan er niet in die publicatie: een uitspraak over mensen, en een hoeveelheid die buiten dit protocol geldig zou zijn. Wat er wel staat, is een reeks getallen bij een reeks toegediende hoeveelheden, in één opzet, in één laboratorium.

Februari 2016 tegenover 2015 in de bronnenlijst

Bij het nazoeken valt een klein bibliografisch detail op. In PubMed staat februari 2016 als datum, terwijl sommige bronnenlijsten 2015 vermelden. De meest waarschijnlijke verklaring is een online publicatie die vooruitliep op de gedrukte uitgave, iets wat bij tijdschriften met een wachtrij regelmatig gebeurt. Voor de inhoud verandert dat niets: dezelfde opzet, dezelfde metingen, dezelfde auteurs [3]. Voor het terugvinden van de bron verandert het wel iets, want een zoekopdracht op het verkeerde jaartal levert soms niets op. Wie alleen een percentage uit een samenvatting overneemt, ziet zo'n verschuiving niet eens. Daarom noemen we hier de auteursnaam met het jaartal, en niet alleen het cijfer. En deze publicatie staat alleen: er is geen tweede, onafhankelijke reeks metingen die dezelfde uitkomst in dezelfde opzet vastlegt [3].

1991 en 2015: cijfers uit twee diermodellen

1991: nerolidol via het voer, twee percentages

De oudste publicatie in dit dossier komt uit 1991 en staat op naam van Wattenberg [4]. De opzet was een carcinogeen-challenge in een preklinisch diermodel, waarbij nerolidol via het voer werd gegeven. Na die chemische challenge werd de incidentie in de dikke darm gemeten, en de twee gerapporteerde waarden zijn 82% en 33% [4]. Dat zijn twee getallen uit één experiment, geen trend over meerdere onderzoeksgroepen en geen reeks die later in een tweede laboratorium is nagelopen. Ze horen bij het model waarin ze zijn gemeten, bij de stof die daar werd gebruikt en bij de manier waarop de reactie in dat model chemisch werd uitgelokt. Buiten die drie voorwaarden is het cijfer geen cijfer meer, maar een losse indruk.

2015: etherische olie van Zornia brasiliensis

Costa en collega's publiceerden in 2015 een preklinische studie met etherische olie uit het blad van Zornia brasiliensis, een olie met een hoog nerolidolgehalte [5]. De gerapporteerde reductie van de gemeten groei liep in die opzet van 1,68% tot 38,61% [5]. Die spreiding is groot, en dat is zelf een gegeven: de onderkant van het bereik ligt vlak bij nul. Een belangrijk detail zit in het testmateriaal. Hier ging het niet om één gezuiverde stof, maar om een complete plantaardige olie waarin nerolidol de hoofdcomponent vormt. Voor beide publicaties geldt hetzelfde over de bewijsstatus: het zijn dierstudies, en testen bij mensen is niet gebeurd [5]. Wie deze reeksen naast elkaar legt, houdt twee losse observaties over, uit twee modellen, met verschillende testmaterialen en verschillende jaartallen.

Eén hersengebied, één publicatie

Nogueira Neto en collega's publiceerden in 2013 een preklinische studie naar antioxidantgerelateerde metingen in de hippocampus, uitgevoerd na een open-veldtest in een diermodel [6]. De hippocampus is één hersengebied uit vele. De open-veldtest is een gestandaardiseerde gedragsopzet die in de neurowetenschap al sinds de vorige eeuw in gebruik is, en de metingen werden na die test in het weefsel gedaan. De auteurs omschrijven hun uitkomst in dat model als neuroprotectief [6].

Die omschrijving is van hen, hoort bij hun opzet en reikt niet verder dan die opzet. De reikwijdte is daarmee precies af te bakenen: één preklinische studie, één hersengebied. Geen tweede laboratorium dat dezelfde meting overdeed, geen tweede hersengebied waarin het patroon opnieuw is nagemeten, en geen metingen bij mensen [5]. Dat is geen kritiek op de publicatie. Het is de omvang van het dossier zoals het er ligt.

Wat één publicatie draagt

Bij nerolidol geldt voor meerdere bevindingen hetzelfde: één studie per bevinding. Dat maakt de cijfers niet onbruikbaar, het bepaalt hun gewicht. Een percentage uit een enkel experiment is een observatie binnen een opzet, niet een eigenschap van de molecule. De literatuur hierover leest zich het beste letterlijk: een lagere waarde in een preklinisch model is een lagere waarde in dat model, met dat protocol, in die groep. Uitspraken over mensen ontbreken in deze bronnen [5]. Wat overblijft is overzichtelijk. Een geurstof die de industrie om zijn stabiliteit inzet [1], een terpeen dat in 2011 als kandidaat voor interactie met cannabinoïden werd genoemd [2], en een handvol preklinische publicaties met elk hun eigen grens.

Ulcusmodellen en de stap naar een etiket

De publicatie van Klopell uit 2007 werkte met nerolidol dat was geïsoleerd uit de etherische olie van Baccharis dracunculifolia [7]. Het testsysteem bestond uit ulcusmodellen in preklinisch onderzoek. In het immobilisatiemodel lag de ulcusvorming lager [7]. Ulcera die met ethanol waren geïnduceerd en ulcera die met indomethacine waren geïnduceerd, werden in dezelfde publicatie geremd [7]. Indomethacine is in die opzet de tweede stof waarmee de ulcera werden geïnduceerd [7].

Bij het ethanolmodel staan twee concrete getallen: 52,63% remming bij 250 mg/kg en 87,63% remming bij 500 mg/kg [7]. De hogere hoeveelheid ging in dat experiment samen met de hogere remming, wat het patroon binnen deze ene opzet oplopend maakt. Dit zijn de meest specifieke cijfers in het hele dossier. Tegelijk zijn het cijfers uit één publicatie uit 2007, in één testsysteem, met een component die uit een plant was geïsoleerd. Verder is het beeld hetzelfde als bij de andere bronnen: preklinisch, en zonder testen bij mensen [5].

Van terpeennaam naar wat er in het flesje zit

Terpenen zijn de aromatische fractie van een plant, en een naam als nerolidol legt geen gehalte vast. Wat er in een charge zit, staat in de analyse van die charge. Sinds 2014 publiceren wij die analyses voor het CBD-olie-assortiment, om een simpele reden: een bewering is snel opgeschreven, een meetuitslag is na te kijken. Zoektermen als superkritische CO2-extractie liggen dicht bij dit onderwerp, maar ook daar legt de naam van een methode niets vast over de samenstelling van een specifiek flesje. Ook bij CBG-olie en CBG-druppels vind je de cijfers terug in de ingrediëntenlijst en in het chargerapport. Het endocannabinoïde systeem is bovendien een eigen vocabulaire, met receptoren en lichaamseigen moleculen, en een terpeennaam hoort daar niet automatisch bij. Op deze pagina staat daarom wat er over nerolidol is opgeschreven, met auteur en jaartal, en niets daarbuiten.