Valenceen: naam, formule en stofklasse

Ruiken gaat in een seconde. Een naam als valenceen duurt langer. Die naam zegt pas iets zodra je hem uit elkaar haalt: hoeveel bouwstenen, hoeveel atomen, welke stofklasse. Dan blijft er een korte lijst over, en die lijst is hard.

Drie eenheden, één koolstofskelet

Terpenen worden geteld in isopreeneenheden. Bij de sesquiterpenen zijn dat drie eenheden, en die telling komt uit op vijftien koolstofatomen. Valenceen hoort in die familie thuis, met de molecuulformule C15H24. Twee gegevens, en samen leggen ze de naam al vrij precies vast.

1. Isopreeneenheid: de bouwsteen waarmee terpenen worden ingedeeld.
2. Sesquiterpeen: drie van die eenheden in één molecuul.
3. Drie eenheden bij elkaar leveren vijftien koolstofatomen op.
4. Valenceen: molecuulformule C15H24.
5. Die formule telt vijftien koolstofatomen en vierentwintig waterstofatomen.
6. Zuurstof staat er niet in de formule; alleen koolstof en waterstof.
7. Uit een somformule volgt de atoomtelling, en verder niets over de ruimtelijke bouw.

Sesquiterpeen is dus geen sfeerwoord. Het is een rekenresultaat: drie keer isopreen, vijftien koolstofatomen, en pas daarna de naam die je in een lijst tegenkomt. Staat er in diezelfde lijst een tweede stof met C15H24, dan zegt die gelijke formule alleen dat de atoomtelling overeenkomt. Niet meer. Twee namen met dezelfde som kunnen anders geschikt zijn, en de formule maakt dat verschil niet zichtbaar.

De aromatische fractie van de plant

Terpenen zijn bij cannabis de aromatische fractie. Dat is het vluchtige deel van het plantmateriaal en de bron van de geur van de plant, zoals genoteerd in de bespreking van Russo uit 2011 [1]. Valenceen valt als sesquiterpeen binnen die groep stoffen. Wat daarmee vastligt is de indeling, niet een hoeveelheid.

1. Aromatische fractie: het deel van de plant dat je ruikt [1].
2. Vluchtig: die moleculen komen uit het materiaal vrij en bereiken de neus [1].
3. De geur van de plant komt uit deze fractie, volgens dezelfde bespreking uit 2011 [1].
4. Terpenen staan in die publicatie naast de cannabinoïden beschreven [1].
5. De bespreking noteert zelf waar het bewijs ophoudt [1].
6. Een gehalte per charge of per plant staat er niet in [1].

Daarmee zijn een terpeennaam en een gemeten hoeveelheid twee losse dingen. De naam hoort bij de stof en verandert nooit. Het getal hoort bij een charge en wordt per charge gemeten. Dat onderscheid scheelt veel verwarring zodra je van een scheikundige pagina naar een etiket kijkt, want op een etiket staat een charge en geen stofklasse.

Eén rij in het terpeenoverzicht

Het terpeenoverzicht van Cibdol werkt met vier kolommen. Valenceen krijgt daarin één rij, in exact hetzelfde formaat als de andere terpeennamen. De opzet heeft één doel: de gegevens naast elkaar kunnen leggen zonder dat er per stof een ander soort gegeven binnenkomt.

Vier kolommen, één rij. Meer levert deze pagina niet, en dat is bewust. Elke naam in zo'n overzicht vult dezelfde vier velden, dus een vergelijking blijft een vergelijking van gelijke velden. Komt er een kolom bij die alleen bij enkele stoffen gevuld is, dan valt die vergelijking uit elkaar en ga je appels met halve appels vergelijken.

Even benoemen wat er niet in staat. Geen gehalte, geen cultivar, geen herkomst en geen beschrijving in woorden. Die gegevens horen bij een charge, bij een cultivar of bij een publicatie, en niet bij vier vaste kolommen over een molecuul.

Waar dit onderwerp aan grenst

Rond een terpeennaam liggen zoektermen die tot een heel andere rubriek horen. Ze zien er verwant uit en dat zijn ze meestal niet. Vandaar de scheiding hieronder.

Valenceen staat in de eerste rij en in geen enkele andere. Dat scheelt zoekwerk. Wil je weten hoeveel cannabigerol er in een charge is gemeten, dan kijk je in het chargerapport dat bij dat flesje hoort. Zoek je de formule van een sesquiterpeen, dan hoef je geen wetstekst open te slaan. En wie cannabigerol olie naast een terpeennaam ziet staan, leest twee rubrieken door elkaar: de ene gaat over wat er in een fles zit, de andere over hoe een molecuul is opgebouwd.

Zeven aantekeningen bij deze naam

Alles wat er op deze pagina hard staat, achter elkaar en in vaste volgorde.

1. Valenceen wordt ingedeeld bij de sesquiterpenen, de terpenen die uit drie isopreeneenheden bestaan.
2. Die drie eenheden komen uit op vijftien koolstofatomen; dat aantal zit al in de familienaam verwerkt.
3. De molecuulformule van valenceen is C15H24: vijftien koolstofatomen en vierentwintig waterstofatomen, zonder zuurstof.
4. Terpenen zijn bij cannabis de aromatische fractie, het vluchtige deel van de plant en de bron van de plantengeur [1].
5. Die beschrijving komt uit de bespreking van Russo uit 2011, waarin ook staat waar het bewijs ophoudt [1].
6. In het terpeenoverzicht van Cibdol vult valenceen één rij met vier kolommen: naam, stofklasse, eenheden en formule.
7. Dat vaste formaat bestaat om terpeennamen naast elkaar te kunnen leggen, en niet om een gehalte vast te leggen.

Wat er per charge is gemeten, staat in het rapport bij dat product. Een stofklasse en een molecuulformule blijven gelijk, ongeacht welke charge er op tafel ligt.