Wat is ocimeen?

Sommige geuren breng je meteen thuis, ook zonder één scheikundige term. Zoet. Kruidig. Iets groen, met een houtachtige rand. Precies zo staat ocimeen omschreven in het terpeenoverzicht. En toch staat die naam bij vrijwel niemand op het lijstje van bekende stoffen. Aan de ene kant een vertrouwde indruk, aan de andere kant een molecuul dat je nergens leert benoemen.

De brug tussen die twee is kort. Ocimeen hoort bij de terpenen: honderden aromatische verbindingen die samen de vluchtige fractie van een plant vormen en die plant zijn kenmerkende geur geven [1].

Van geurindruk naar gegevens

1. De naam hoort bij één stof uit een grote groep: terpenen, honderden aromatische verbindingen bij elkaar [1].
2. Die groep vormt de vluchtige fractie van plantmateriaal, en die fractie levert de kenmerkende plantgeur [1].
3. De stofklasse is scherper: acyclisch monoterpeen.
4. Acyclisch gaat over de bouw van het koolstofskelet, niet over de geur.
5. Het aroma staat in het terpeenoverzicht als zoet, kruidig, groen en houtachtig.
6. Het kookpunt staat er als ongeveer 100 °C.
7. Dat getal geeft een positie op de vluchtigheidsschaal aan en is geen vaste natuurkundige constante.
8. De bespreking van Russo uit 2011 zet terpenen naast de cannabinoïden van de plant [1].
9. Een gehalte staat hier niet, omdat een gehalte per product en per charge wordt gedocumenteerd.

Hoe scheikundigen ocimeen indelen

Twee woorden dekken de indeling: acyclisch en monoterpeen. Het eerste woord gaat over de vorm van het skelet, het tweede over de omvang ervan. Samen zeggen ze niets over een geur en niets over een hoeveelheid.

Zonder ring gebouwd

Cyclisch betekent in de scheikunde dat koolstofatomen een gesloten ring vormen. Acyclisch is het tegendeel: de keten blijft open, met een begin en een eind. Bij ocimeen is dat de vastgelegde omschrijving. Handig om te weten, want die bouw is het kenmerk waarmee de stof in tabellen van andere terpenen wordt onderscheiden. Twee stoffen kunnen op papier dicht bij elkaar staan en toch in een andere rij belanden, alleen door dit verschil in skelet.

Het voorvoegsel mono, kort bekeken

Terpenen worden onderverdeeld naar grootte, en mono duidt op de kleinste van die klassen. Klein en vluchtig gaan hier samen: hoe lichter de verbinding, hoe eerder ze het plantmateriaal loslaat. Dat sluit aan bij het kookpunt van ongeveer 100 °C dat bij ocimeen staat, een getal dat de positie op die schaal aangeeft. De familienaam is dus vooral een plaatsbepaling. Wat er in een specifiek product zit, staat elders.

Het gegevensblad van ocimeen

Hieronder de gegevens naast elkaar, met in de derde kolom waar elk gegeven precies over gaat. Dat laatste is geen overbodige luxe, want kolom twee wordt in geurlijsten vaak losgetrokken van zijn voorbehoud.

Zeven regels, en geen enkele die iets over een fles zegt. Dat is niet een gebrek aan het overzicht, maar de reikwijdte ervan: een stofklasse beschrijft een molecuul, geen samenstelling.

Een getal dat een positie aangeeft

Ongeveer 100 °C. Zo staat het er, en dat woord ongeveer hoort er onlosmakelijk bij. Het cijfer geeft aan waar deze verbinding zich op de vluchtigheidsschaal bevindt, in verhouding tot de andere aromatische stoffen uit dezelfde fractie. Een vaste natuurkundige constante is het niet.

Waarom dat onderscheid telt, merk je zodra je het getal ergens op wil toepassen. Een kookpunt hoort bij een zuivere stof. Niet bij een plant, niet bij een flesje. En in de plant staat een geurmolecuul nooit alleen: het zit tussen honderden andere aromatische verbindingen, die samen de vluchtige fractie vormen en samen de kenmerkende geur van die plant opleveren [1]. Wat je ruikt is dus een mengsel. Een mengsel heeft geen kookpunt.

Aan de lichte kant van dat mengsel zit verder weinig geheim. Vluchtig betekent simpelweg dat een stof het plantmateriaal makkelijk loslaat en in de lucht terechtkomt. Daarom valt de aromatische fractie van een plant op zonder dat er iets aan gemeten is, en daarom staan terpenen in geurbeschrijvingen zo vooraan.

De bespreking van Russo uit 2011 plaatst die groep naast de cannabinoïden van de plant en beschrijft ze als de aromatische verbindingen achter de plantgeur [1]. Verder dan zo'n indeling gaat dit gegeven niet. Van geur naar cijfer kom je met een meting. Van cijfer naar geur kom je niet verder dan een plaats op een schaal.

Twee soorten pagina's: uitleg en documentatie

Rond dit onderwerp bestaan twee soorten pagina's, en ze antwoorden op verschillende vragen. Een inleiding over terpenen beschrijft de hele vluchtige fractie: wat die groep stoffen is, hoe breed ze is, welke geurwoorden erbij horen. Een productpagina doet iets anders. Daar staat per product wat erin zit.

Dat verschil verklaart waarom een terpeennaam je bij een concrete fles niet verder brengt. Ocimeen is een stofklasse plus een geurprofiel. Een samenstelling is een lijst met namen en getallen, vastgelegd per charge. In de catalogus van Cibdol staat de inhoud daarom per product genoemd, en niet per plantstofgroep.

Wie in het zoekveld CBG-olie of cannabigerol olie intypt, zoekt meestal precies dat tweede: een samenstelling en het rapport erachter. Bij CBG-druppels loopt die route hetzelfde. Termen als superkritische CO2-extractie horen bij de productiewijze en zeggen los daarvan niets over welk terpeen waar in de plant zit. CBD-wetgeving is opnieuw een eigen rubriek, met eigen documentatie.

Hetzelfde geldt voor het vocabulaire rond het endocannabinoïde systeem. Dat gaat over receptoren en lichaamseigen moleculen, en een terpeennaam legt daarover niets vast. Voor ocimeen blijft dus een kort blad over, met vier geurwoorden, één stofklasse, één getal met een voorbehoud en een publicatie uit 2011 [1]. Gaat de vraag over de inhoud van een flesje, dan is het chargerapport de kortste route.