Sabineen, een terpeen in cijfers

136 g/mol. Dat getal staat in de literatuur naast de naam sabineen, en het is precies het soort informatie waar deze stof rijk aan is: cijfers, geen verhalen. Sabineen hoort bij de terpenen, de vluchtige aromatische fractie die zowel uit cannabis als uit veel andere botanische bronnen is beschreven [1]. Verder blijft het rijtje kort. Een familienaam, een molecuulformule, een molaire massa en een kookpunt met de druk erbij. Dat is het, en dat is meteen ook de reden dat een pagina over sabineen vooral een tabel is.

Sabineen: naam, formule, temperatuur

Hoe je de twee cijfers leest

De formule als atoominventaris

C10H16 is een inventaris. Tien koolstofatomen, zestien waterstofatomen, en geen zuurstof in de telling. Meer zegt zo'n formule niet. Hoe die atomen aan elkaar zitten, welke ringen of ketens het skelet heeft, in welke ruimtelijke vorm het molecuul staat: dat valt allemaal buiten de formule. Twee stoffen kunnen dezelfde atoomtelling hebben en toch verschillende moleculen zijn. Uit die telling volgt de massa. Ongeveer 136 g/mol, zo geeft de literatuur het door. Het woord ongeveer staat er niet voor niets: atoommassa's zijn tot op decimalen bepaald, en in overzichtstabellen wordt afgerond. Kom je in de ene tabel 136 tegen en in de andere hetzelfde getal met een komma erachter, dan kijk je naar dezelfde stof met een andere afrondingsafspraak. Voor wie terpeennamen naast elkaar legt, is de formule vooral een sorteerhulp. Het eerste veld waarop twee namen te vergelijken zijn.

163 °C staat er niet alleen

Het gepubliceerde kookpunt van sabineen ligt rond 163 °C. Daar hoort een voorwaarde bij: atmosferische druk. Die twee gegevens horen aan elkaar vast, want de temperatuur waarbij een vloeistof kookt hangt af van de druk erboven. Zakt die druk, dan kookt dezelfde stof bij een lagere temperatuur. Een kookpunt zonder drukvermelding is dus maar de helft van een gegeven. Ook hier staat ongeveer. Bronnen ronden af, opstellingen verschillen onderling, en een paar graden verschil tussen twee tabellen is dan geen tegenspraak. Wat het cijfer wel doet, is sabineen in het temperatuurgebied van de vluchtige verbindingen plaatsen, en dat is precies de fractie waarin terpenen als groep worden ondergebracht [1]. Wat het cijfer niet doet: iets zeggen over hoeveel sabineen er in een plant of in een fles zit. Dat is een aparte vraag met een aparte meting.

Sabineen naast de andere terpenen

Terpenen zijn niets exotisch. Ze vormen de vluchtige aromatische fractie van plantenmateriaal, en die fractie is beschreven bij cannabis én bij veel andere botanische bronnen [1]. Sabineen is één naam in die verzameling. Niet de bekendste, niet de zeldzaamste, gewoon een lid van dezelfde chemische familie.

In de bespreking van Russo uit 2011 komen terpenen en cannabinoïden in hetzelfde stuk langs [1]. Dat is ook de plek waar veel lezers zulke namen voor het eerst tegenkomen: in een overzicht, naast een cannabinoïdenlijst. Handig om te weten dat die twee lijsten niet uitwisselbaar zijn. Cannabinoïden hebben eigen namen, eigen formules en eigen dossiers. Sabineen staat in de terpeenkolom en blijft daar staan.

Waarom dat onderscheid telt? Omdat een terpeennaam in een verkooptekst soms opduikt als stempel, terwijl het simpelweg een stofnaam is. Een naam is geen getal. Een getal hoort bij een meting, en een meting hoort bij een monster met een datum erbij.

• Familie: terpenen, de vluchtige aromatische fractie zoals die bij cannabis en bij veel andere botanische bronnen is beschreven [1].
• Formule: C10H16, dus tien koolstofatomen en zestien waterstofatomen.
• Massa: ongeveer 136 g/mol, een afgerond getal uit de literatuur.
• Kookpunt: ongeveer 163 °C, gepubliceerd bij atmosferische druk.
• Context: de bespreking uit 2011 waarin terpenen en cannabinoïden samen aan de orde komen [1].
• Buiten deze gegevens: een gehalte, of het nu om een plant of om een fles gaat.

Papier boven aanname

Van sabineen naar een schap is een grote stap, en veel zoekopdrachten maken die stap in één klik. Iemand leest over terpenen en typt daarna cbg olie of cbg druppels in het zoekveld. Begrijpelijk. Toch zijn dat twee soorten informatie. Aan de ene kant een chemische beschrijving: familie, formule, massa, kookpunt. Aan de andere kant een product, met een samenstelling per formule en een analyse per charge.

Die tweede kant staat bij ons op papier. Op de productpagina lees je welke ingrediënten in een formule zitten, van de draagolie tot het extract, en superkritische CO2-extractie staat daar als productiestap en niet als sierwoord. Cannabigerol olie en CBD-olie hebben elk hun eigen documentatie, met het gehalte gekoppeld aan de charge in het flesje. Een term als het endocannabinoïde systeem hoort bij het cannabinoïdenvocabulaire, en cbd wetgeving is een eigen hoofdstuk met documenten per land. Sabineen keert in geen van die rubrieken terug: het blijft een terpeennaam met vier gegevens erachter.

• Welke naam er precies staat: sabineen is een terpeen, geen cannabinoïde.
• Of er een druk bij een kookpunt genoemd wordt; zonder die vermelding is 163 °C een half gegeven.
• Of een getal afgerond is doorgegeven, zoals de ongeveer 136 g/mol uit de literatuur.
• Of een tekst over een gehalte gaat of over een stofnaam; alleen het eerste hoort bij een meting.
• Welk jaar en welke auteur achter een uitspraak zitten, zoals de bespreking van Russo uit 2011 [1].
• Waar de samenstelling per formule en de analyse per charge te vinden zijn: bij het product zelf.