Hennepolie: zaadolie of harsextract

Persen of extraheren: twee routes

Een zaad gaat in een pers. Hars gaat door een extractie. Dat is het hele mechanische verschil tussen de twee producten die allebei hennepolie heten.

Bij de eerste route loopt er uit de pers een olie met een vetzuurprofiel dat al lang op papier staat. Het overzicht van Callaway uit 2004 beschrijft die geperste olie als overwegend meervoudig onverzadigd, met linolzuur (omega-6) en alfa-linoleenzuur (omega-3) in een verhouding van ongeveer 3:1 [1]. Diezelfde publicatie legt vast dat het zaad daarnaast een eiwitbron is: ongeveer 25% van het zaad is eiwit [1]. Cannabinoïden van betekenis staan er niet in [1]. Het is een geperste olie die geldt als voedings- en cosmetische olie, en het analyseblad ervan gaat over vetzuren.

Bij de tweede route is het uitgangsmateriaal geen zaad. Daar wordt de harsrijke fractie van de plant verwerkt tot een concentraat. Dat is de kant van de plant waar ElSohly en Slade in 2005 een complex mengsel beschreven: meer dan honderd cannabinoïden zijn in de plant geïdentificeerd, en de namen die je op verpakkingen terugziet horen daarbij, zoals CBD, CBG, CBC, CBN, CBDA en THC [2]. Terpenen worden in dezelfde aromatische hoek genoemd. Het analyseblad van zo'n concentraat gaat dus over een heel andere stoffenlijst.

Twee samenstellingen. Eén woord. Daarom zegt de naam hennepolie op zichzelf nog niets over wat er in de fles zit, en de ingrediëntenlijst wel.

Hoe cannabinoïden in zaadproducten terechtkomen

Soms staat er in een analyse van een zaadproduct toch een klein cannabinoïdengetal. Dat komt niet uit het inwendige van het zaad. Bij oogsten en verwerken raakt de buitenkant van de zaadhuid in contact met hars van de plant, en dat contact is de route waarlangs zulke sporen bij zaadproducten belanden [1]. Callaway noemt in 2004 ook wat daar tegenover staat: het wassen en schoonmaken van het zaad voordat het verder wordt verwerkt [1]. Een spoor op het rapport is dus een verwerkingskwestie, geen kenmerk van de perskoek of van de olie zelf.

Wat de persing volgens de literatuur oplevert

De 3:1-verhouding is een prettig getal om te onthouden, maar het is geen constante. Het is een gemeten proportie in de geperste olie, en die proportie schuift met de cultivar, met het groeiseizoen en met de omstandigheden tijdens het persen. Wie twee flesjes zaadolie van verschillende oogsten naast elkaar laat analyseren, kan dus twee licht verschillende uitkomsten zien zonder dat er iets mis is met een van de twee.

Dat maakt het getal niet minder bruikbaar. Het maakt duidelijk waar het thuishoort: in een analyse van een specifieke partij, niet als etiketbelofte. Precies dezelfde logica geldt aan de extractkant, waar het cannabinoïdengehalte per charge wordt vastgelegd in plaats van per productnaam.

De gegevens uit het overzicht van 2004, op een rij [1]:

• De geperste olie is overwegend meervoudig onverzadigd; dat is het kenmerk waarmee ze in de literatuur wordt beschreven [1].
• Linolzuur en alfa-linoleenzuur staan in een verhouding van ongeveer 3:1 in de geperste olie [1].
• Die verhouding hangt samen met drie variabelen: de cultivar, het groeiseizoen en de omstandigheden bij het persen. Eén vast getal is het niet.
• Ongeveer 25% van het hennepzaad is eiwit [1].
• Cannabinoïden van betekenis staan niet in de geperste zaadolie [1].
• Een spoor in zaadproducten hangt samen met contact tussen hars en de buitenkant van de zaadhuid bij oogst en verwerking; wassen en schoonmaken van het zaad zijn de stappen die de literatuur daarbij noemt [1].
• Het gebruik dat bij deze olie hoort is dat van een geperste voedings- en cosmetische olie [1].

Wat je uit deze rij niet kunt halen, is een cannabinoïdengetal. Daarvoor moet je naar de andere kolom, en dus naar de andere publicatie: het mengsel dat in 2005 werd beschreven, met meer dan honderd geïdentificeerde cannabinoïden in de plant [2]. Twee bronnen, twee onderwerpen, en één woord dat er losjes over beide heen ligt.

Zaadolie en extractolie naast elkaar

Etiketteksten, regel voor regel nagelopen

Van cultivar naar eindolie

Aan de extractkant begint het bij de plant en niet bij de fles. Binnen de EU wordt gewerkt met geselecteerde en gemonitorde hennepcultivars, waarbij het THC-gehalte binnen de wettelijke grenzen blijft. Dat kader is de reden dat een afgewerkt hennepextractproduct in de EU met dat gegeven op papier komt, en het is ook de reden dat zoekopdrachten rond cbd wetgeving telkens weer bij cultivarkeuze en analyse uitkomen.

Daarna volgt de scheiding zelf. Op productieschaal worden twee methoden gebruikt. De eerste is superkritische CO2-extractie: koolstofdioxide onder druk gaat als oplosmiddel door het plantmateriaal en verdampt daarna weg uit het concentraat. Dezelfde procesfamilie kom je in heel andere sectoren tegen, van visolie tot koffie, en dat is precies waarom de term co2 extractie zo vaak los van hennep opduikt. De tweede is ethanol, waarbij het oplosmiddel na de extractie wordt teruggewonnen. Beide leveren een concentraat uit dezelfde harsrijke fractie; wat er daarna in de fles gaat, hangt af van de gekozen samenstelling.

Bij Cibdol loopt de volgorde sinds 2014 op dezelfde manier: geselecteerde hennep, dan de extractie, dan een eindolie waarvan het gehalte is nagemeten voordat er een etiket op gaat. Die drie stappen verklaren waarom het chargerapport bij dit onderwerp zwaarder weegt dan de productnaam. Een naam is een keuze van de fabrikant. Een charge is een meting.

En de geperste olie? Die verdwijnt niet uit het verhaal, want ze zit vaak in hetzelfde flesje. In de CBD olie 2.0-serie van 2,5% tot 20% is koudgeperste hennepzaadolie de basisvloeistof, met hennepextract als actief ingrediënt. Twee regels op één ingrediëntenlijst, elk met een eigen herkomst: één uit de pers, één uit de extractie. Wie de twee regels apart leest, ziet in één oogopslag welk deel het vetzuurprofiel uit 2004 vertegenwoordigt [1] en welk deel bij de stoffenlijst uit 2005 hoort [2].

Procenten, milligrammen en namen

Een percentage op een flesje verwijst naar het cannabinoïdengehalte van de eindvloeistof. Bij 10% gaat het dus om de samenstelling van de vloeistof die in de fles zit, niet om het aandeel extract in de verpakking, en zeker niet om een uitspraak over de zaadolie die als basis is gebruikt. Dat onderscheid klinkt klein en is het niet. Het is het verschil tussen een controleerbaar getal en een sfeerbeeld.

Milligramgetallen zonder stofnaam zijn de lastigste categorie. Staat er alleen een getal naast het woord hennepolie, dan blijft open of dat getal over een cannabinoïde gaat of over het totale oliegewicht in de verpakking. Er staat dan een cijfer op de doos dat een cannabinoïdenaanduiding lijkt, terwijl er nergens een cannabinoïde bij naam wordt genoemd. Een aanduiding als hennepolie-extract heeft hetzelfde probleem: het woord extract suggereert de harskant, en toch ontbreekt de stofnaam.

Bij namen die wel een cannabinoïde noemen, wordt het overzichtelijker. Cbg olie, cbg druppels en cannabigerol olie wijzen alle drie naar dezelfde hoofdnaam, en CBG is een van de meer dan honderd cannabinoïden die in de plant zijn geïdentificeerd [2]. Wat er nog altijd niet in de naam zit, is het getal. Wie cbg olie wil kopen of een fles cbd cbg olie naast een gewone CBD-olie legt, komt dus opnieuw bij dezelfde twee plekken uit: de ingrediëntenlijst voor de herkomst van elk bestanddeel, en de charge-analyse voor het gehalte.

Dat is uiteindelijk de praktische kant van dit dubbele woord. Hennepolie vertelt je welke plant, niet welk plantdeel en niet welk gehalte. De regel eronder vertelt je of er een pers aan te pas is gekomen of een extractie. En het rapport dat bij de charge hoort, vertelt je het getal dat je zocht.