Terpenenoverzicht: aroma, kookpunt en herkomst

Terpenen zijn vluchtig. Daar begint alles.

Waarom een aromastof een temperatuur meekrijgt

De moleculen die je ruikt als je hennep tussen je vingers wrijft, verlaten het materiaal als damp. Elke zuivere, geïsoleerde verbinding heeft een temperatuur waarbij ze kookt, en dat getal is een fysische eigenschap van dat ene molecuul. Niets meer dan dat. Juist daarom staat er in een aromaoverzicht een temperatuurkolom naast een geurkolom.

Zo'n overzicht brengt de aromastoffen in één beeld samen. Je gaat van een naam uit een laboratoriumanalyse naar een geur, een temperatuur en een plant die je kent. Vier gegevens, één regel. Het is een leeshulp, geen meetrapport.

In volspectrum-hennepextracten blijft een deel van de aromatische fractie naast de cannabinoïden bewaard. Daarom duiken terpeennamen op zodra het gesprek over CBD-olie of CBG-olie gaat, en daarom wil iemand die zo'n naam op een papiertje ziet staan weten wat erachter zit.

Van labnaam naar iets herkenbaars

Een analyse levert namen als bèta-caryofylleen of nerolidol. Dat zijn scheikundige identiteiten, geen geuren. Het overzicht legt daar een tweede kolom naast: de omschrijving die in de literatuur aan die stof hangt. En een derde: een bekende bron, een plant waarin de stof in enige hoeveelheid is aangetroffen. Zo wordt een reeks labnamen een lijst waar je iets bij kunt ruiken uit je eigen keuken of tuin. Dit overzicht houdt het bij acht terpenen die vaak in hennep en cannabis worden gerapporteerd. Geen volledige inventaris van de plant, wel de namen die steeds terugkomen.

Vier kolommen, elk met een eigen soort gegeven

Elke kolom vertelt iets van een andere orde. De terpeennaam is een scheikundige identiteit: welk molecuul er is aangetroffen, niet hoeveel ervan. De geurbeschrijving is talig, een omschrijving uit de literatuur. Het kookpunt is een fysische eigenschap van de zuivere, geïsoleerde verbinding. De bron noemt planten waarin die stof in enige hoeveelheid is aangetroffen.

Wat er niet bij staat, weegt even zwaar. De vier kolommen doen geen uitspraak over wat terpenen in het lichaam uitrichten. Dat is een aparte kwestie, en veel minder uitgemaakt dan een temperatuur of een molecuulnaam.

De temperaturen zelf zijn benaderende literatuurwaarden, afgerond. Leg twee overzichten naast elkaar en je ziet dat de gepubliceerde getallen per bron verschillen. Elk getal is dus eerder een marge dan een meetpunt.

Waarom humuleen apart staat

Bij humuleen staat 106 tot 107 °C. Dat is een benaderende waarde, en geen kookpunt bij omgevingsdruk dat je zonder meer met de andere zeven vergelijkt. Zo'n aantekening bij één regel maakt de rest van de kolom niet onbruikbaar. Ze laat zien met wat voor soort gegevens je te maken hebt. Temperaturen uit de literatuur komen uit meetopstellingen, en de voorwaarden van die opstelling reizen niet altijd mee naar de tabel waarin het getal terechtkomt.

Als een naam op twee plekken opduikt

Dezelfde terpeennaam staat soms bij planten die botanisch niets met elkaar te maken hebben. In de bronkolom zie je die overlap terug, en het is geen fout in de tabel. Een terpeen is een molecuul, geen vingerafdruk van een soort. Verschillende plantenfamilies maken dezelfde verbinding aan, en dus krijg je bij één terpeen een rijtje bronnen dat je niet bij elkaar had verwacht.

In een plantextract zit een terpeen bovendien nooit alleen. Wat er uit hennep komt, is een mengsel: tientallen vluchtige verbindingen naast elkaar, in verhoudingen die per plant verschillen. Het aroma dat je waarneemt komt uit dat geheel, niet uit één regel.

Geen aparte regel per plantensoort

Daarom is zo'n overzicht niet per soort opgebouwd. Er is geen regel voor lavendel en een regel voor hennep. Er zijn regels voor moleculen. Wil je weten wat er in een bepaalde plant of een bepaalde charge zit, dan kom je bij een analyse uit en niet bij een algemene aromatabel. En zelfs binnen één soort blijft de variatie tussen individuele planten aanzienlijk. Twee planten van hetzelfde ras kunnen een duidelijk andere verhouding aan aromastoffen opleveren. Dat is precies waarom een tabel met moleculen iets anders is dan een tabel met planten.

Kolom voor kolom, met de status erbij

Vluchtigheid bij drogen, verhitten en extractie

Een hypothese die nog open staat

De vraag of terpenen naast cannabinoïden iets bijdragen, is niet beslecht. In de bespreking van Russo uit 2011 werd een samenspel tussen de terpenoïden en cannabinoïden van cannabis voorgesteld, met de aantekening dat dit het onderzoeken waard is, en werd myrceen genoemd als het meest aanwezige terpenoïde in de plant [1]. Dat voorstel is nog steeds een hypothese in discussie. Beide kanten van dat debat horen op een eigen pagina, niet in een kolom met temperaturen.

Wie verder wil lezen, begint het handigst bij een algemene uitleg over terpenen: de scheikunde, hoe ze in de plant tot stand komen en hoe een laboratorium ze meet. Het endocannabinoïde systeem is een eigen vocabulaire met eigen literatuur en staat los van dit overzicht. En wat er in een specifieke fles CBD-olie of CBG-olie zit, staat in de documentatie bij die charge.

• Acht terpenen, gerapporteerd in hennep en cannabis.
• Vier kolommen: naam, geur, temperatuur, bekende bron.
• Kookpunten als afgeronde literatuurwaarden, per bron verschillend.
• Humuleen: 106 tot 107 °C, met een voorbehoud dat de andere zeven niet hebben.
• Lichtere moleculen verdwijnen eerder bij drogen, verhitten en extractie; nerolidol en bèta-caryofylleen blijven langer.
• Myrceen: het vaakst als dominant gerapporteerd, en in 2011 genoemd als meest aanwezige terpenoïde [1].
• Variatie tussen individuele planten blijft groot, dus een tabel vervangt geen analyse.