Hop, terpenen en de grens van de verwantschap

Wrijf een hopbel tussen duim en wijsvinger en er blijft iets achter. Hars, plakkerig, met een geur die je niet snel kwijtraakt.

Bouw en geur wel, scheikunde niet

Die hars komt uit klierweefsel: kleine kliertjes die de plant zelf aanlegt en volpompt. Wie ooit een hennepbloem in handen heeft gehad, herkent het onmiddellijk. Dezelfde plakkerigheid aan de vingers, hetzelfde soort weefsel als bron, en in de lucht een handvol terpenen met namen die je in de besprekingen van beide planten tegenkomt. Zo begint bijna elk gesprek over hop en hennep: bij de neus en bij de vingers, niet bij een analyserapport op tafel.

Twee dingen lopen daarbij echt parallel. Het eerste is de bouw. Het orgaan waarin de hars zit, is bij beide planten van hetzelfde type, met dezelfde opzet: aanmaken, vasthouden, afgeven zodra je erin knijpt. Het tweede is de geurchemie. De vluchtige verbindingen die uit die hars vrijkomen, delen een deel van hun namenlijst. Dat is precies genoeg om de indruk te wekken dat er meer aan de hand is. En dat gebeurt ook regelmatig: iemand ruikt aan een open zak hop en denkt aan iets heel anders. De overeenkomst zit in de architectuur en in het aroma. Verder reikt ze niet.

Zodra je van geur naar samenstelling gaat, splitsen de wegen. De chemische inventarisatie van cannabis, zoals ElSohly en Slade die in 2005 op papier zetten, beschrijft een samenstel van natuurlijke cannabinoïden dat bij hop een ander verhaal oplevert [1]. Hop heeft zijn eigen scheikunde. Dat is geen kwestie van gradaties, en het is ook geen meetprobleem waar een fijner apparaat iets aan verandert. Het gaat om twee verschillende inventarissen, opgeschreven in twee verschillende lijstjes, met elk hun eigen namen erin.

Concreet: hop bevat geen THC. Hop bevat ook geen CBD. Dat zijn de twee namen waar de meeste vragen over gaan, en bij hop blijft die kolom leeg. Wie een bel fijnwrijft, houdt hars en terpenen over. Geen cannabinoïden.

En de familieband dan? Een plantenfamilie is een indeling op bouwkenmerken. Zo'n indeling vertelt hoe botanici planten sorteren, niet wat er in een bel of een bloem zit. De verwantschap tussen hop en hennep is leuk om te weten en verder niet doorslaggevend voor de inhoud van een zak, een glas of een flesje. De gedeelde kenmerken zijn klierweefsel, plakkerige hars en een paar terpeennamen. Dat is de hele lijst. Alles wat daarbuiten valt, hoort bij één van de twee planten en niet bij beide.

De aromatische fractie van hop

Brouwers hebben het over hopolie: de vluchtige fractie die je ruikt zodra een zak opengaat. Die fractie is niet zomaar deels aromatisch, hij bestaat vrijwel volledig uit terpenen en terpenoïden. Bijna niets anders. Dat geeft hop op dit punt een smal en heel duidelijk profiel, en het verklaart waarom een gesprek over hop zo snel bij dezelfde woordenlijst uitkomt als een gesprek over hennep. Twee planten, één rijtje geurmoleculen dat gedeeltelijk overlapt.

Twee terpenen uit die lijst zijn de reden dat hop en hennep zo vaak in één zin belanden. De bekendste van de twee is myrceen. In veel aromacultivars is myrceen het grootste enkele bestanddeel van hopolie, en in geurtermen is het ook de luidste noot: de toon die je als eerste hoort en die de rest van het akkoord overstemt. Zeg dat hop naar iets ruikt, en de beschrijving die volgt gaat meestal vooral over myrceen.

Myrceen is geen exclusiviteit van hop. Je treft het aan in mango, in citroengras, in laurier en in tijm. Ook in veel cannabischemovars zit het, en in labprofielen van hennep staat het regelmatig bovenaan als meest aanwezige terpeen. Eén molecuul, verspreid over plantengroepen die botanisch niets met elkaar te maken hebben. Daarom laat een geur zich zo slecht gebruiken als bewijs voor verwantschap.

• Myrceen in hop: in veel aromacultivars het grootste enkele bestanddeel van de olie. Niet één van de spelers, maar de grootste post in de opsomming.
• De rol in het geheel: de luidste noot van het aroma. Het is de toon die het beeld bepaalt voordat je aan de fijnere lagen toekomt.
• Buiten hop is myrceen aangetroffen in mango, citroengras, laurier en tijm. Alledaagse namen uit de keuken en de kruidenlade, zonder enige botanische band met hop.
• Ook aanwezig in veel cannabischemovars. In labprofielen van hennep staat myrceen vaak als meest aanwezige terpeen genoteerd, boven de rest van de lijst.
• De aromatische fractie van hop: vrijwel volledig terpenen en terpenoïden. Wat je ruikt bij een geopende zak, is nagenoeg die hele fractie en niet een klein deel ervan.
• Twee terpenen uit die fractie vormen de aanleiding voor de vergelijking met hennep. Ze verklaren de herkenning in de neus, en niets over de samenstelling daarnaast.
• Wat er in die fractie niet staat: THC en CBD. Bij geen enkele hopcultivar duiken ze in de kolom op, hoe hars- en terpeenrijk de bellen ook zijn.

Dezelfde hars, twee lijstjes

Bij hennep zit er in diezelfde soort hars nog iets anders. Naast de terpenen staan daar de cannabinoïden, en ze komen uit hetzelfde weefsel. Dat gegeven, terpenen en cannabinoïden naast elkaar in één harsfractie, ligt aan de basis van wat in de literatuur als entourage-hypothese wordt aangeduid. Het idee is niet dat er iets bijzonders met hop gebeurt, maar dat je zulke plantenstoffen zou kunnen bekijken als mengsel in plaats van als los geïsoleerde molecule.

Russo publiceerde dat voorstel in 2011 in een overzichtsartikel [2]. Belangrijk aan dat stuk is de status ervan: het is een hypothese, opgeschreven als voorstel voor verder onderzoek, en die status heeft het nog. Er staat een gedachte in over samenstelling, niet een afgeronde conclusie. In dezelfde bespreking komt ook het volledige spectrum aan bod: een full spectrum hennepextract brengt een brede reeks terpenen mee naast de cannabinoïden, wat volgt uit de algemene scheikunde van extractie [2].

Voor hop verandert dat niets. De plant blijft aan de terpeenkant van het verhaal staan, met een fractie die vrijwel helemaal uit terpenen en terpenoïden bestaat en geen cannabinoïden om aan die hypothese te koppelen.

Per charge gemeten, niet per vuistregel

Bij een extract is de volgende vraag altijd dezelfde: welke terpenen precies, en in welke verhouding. Dat antwoord staat niet in een vuistregel en ook niet in een plantnaam. Het staat per charge in het certificaat, gemeten aan het materiaal dat in die specifieke productie is gegaan. Namen op het schap zeggen daar los van niets over. Cbg olie, cbg druppels en cannabigerol olie verwijzen naar cannabigerol als hoofdbestanddeel; welke terpenen daarnaast in dat flesje zijn gemeten, leest je in het rapport bij die charge.

Hetzelfde geldt voor de productiekant. Co2-extractie en superkritische co2 extractie beschrijven hoe de scheiding tot stand komt, niet hoeveel van welk terpeen er in de fles eindigt. Ook naastliggende zoekwoorden hebben hun eigen rubriek: het endocannabinoïde systeem hoort bij het vocabulaire rond cannabinoïden, en vragen rond cbd wetgeving horen bij de juridische kant. Een terpeenlijst van hop staat daar los van.

Koken, droog hoppen en het glas