Hennep en cannabis: één plantensoort, twee namen

Een baal vezelhennep achter een landbouwbedrijf en een bloeiende plant onder lampen. Twee beelden die zelden in dezelfde adem klinken, en toch is er botanisch niets dat ze scheidt. Beide horen bij Cannabis sativa L. Het onderscheid zit in kweekrichting, in regelgeving en in de woorden op een etiket. Niet in de soortnaam.

De botanie achter twee handelsnamen

1. Small en Cronquist legden in 1976 een praktische indeling vast voor Cannabis [1]. In dat werk geldt het geslacht als één soort, en niet als een reeks losse soorten die elk een eigen naam en een eigen plek in de systematiek zouden hebben.
2. De scheidslijn in die indeling loopt tussen gecultiveerde en wilde varianten [1]. Wat daar wordt verdeeld zijn dus varianten binnen dezelfde soort. Geen twee soorten naast elkaar, hoe verschillend twee planten er in het veld ook uitzien.
3. Voor de vraag of hennep en cannabis botanisch iets anders zijn, is die publicatie uit 1976 nog altijd het naslagwerk waar het antwoord uit komt [1]. Latere handelsnamen hebben aan de indeling zelf niets veranderd.
4. Op chemisch vlak loopt dezelfde lijn door [1]. De indeling kiest daar geen tweede logica, met een botanische regel voor de plant en een aparte regel voor de stoffen erin.
5. ElSohly en Slade brachten in 2005 de analytische stand van zaken samen: er zijn meer dan honderd cannabinoïden in de plant beschreven [2]. Dat is een telling, geen indeling in soorten.
6. Een vezelhennepcultivar en een cultivar uit de andere kweekrichting delen daarbij dezelfde biochemische gereedschapskist [2]. Wat uiteenloopt is de verhouding waarin de onderdelen in de plant terechtkomen, niet welk gereedschap aanwezig is.
7. Aan die honderd-plus verandert de kweekrichting niets: de lijst is aan beide zijden van de splitsing beschikbaar [1]. Vandaar dat een cultivarnaam alleen nooit het hele chemische verhaal vertelt.

0,3% en een Europese rassenlijst

1. In de EU is hennep een administratieve aanduiding en geen botanische. Het woord staat voor een categorie in de regelgeving, en die categorie is opgebouwd met andere criteria dan de indeling die een plantkundige gebruikt om varianten binnen een soort te sorteren.
2. De aanduiding heeft een afgebakend bereik: cultivars die zijn opgenomen in de Europese rassenlijst. Staat een cultivar daar niet in, dan valt die buiten dat bereik. Hoe de plant eruitziet of ruikt, doet in die beoordeling niet mee.
3. Bij de categorie hoort één getal. Het THC-gehalte op het veld blijft maximaal 0,3%. Dat is een meting aan het gewas op een bepaald moment, en geen uitspraak over de soortnaam van de plant.
4. Extracten die op de EU-markt komen, hebben hun oorsprong in cultivars uit diezelfde rassenlijst. De herkomst van zo'n extract is dus per definitie een geregistreerd ras, met een naam die op papier terug te vinden is.
5. Wie op cbd wetgeving zoekt, ziet steeds dezelfde twee ankerpunten terugkomen: de registratie van het ras en de grens die op het veld gemeten wordt. Twee gegevens, allebei uit een dossier en niet uit de botanie.
6. Wat de aanduiding niet doet, is een botanische afstand vastleggen. Daaronder blijft de indeling van 1976 gewoon liggen: één soort, met een scheidslijn tussen gecultiveerde en wilde varianten [1].
7. Daardoor lopen twee vragen in gesprekken door elkaar. De plantkundige vraag heeft één antwoord dat sinds 1976 op papier staat. De administratieve vraag heeft een dossier, en dat dossier verwijst naar een catalogus en een veldmeting.

De oogst die nooit een flesje wordt

Hennep als landbouwgewas is ouder dan de categorie cannabinoïdenextracten. Het gewas stond al op het veld voordat er een markt bestond voor flesjes met een cannabinoïdengehalte op het etiket. Dat verklaart een gegeven dat in webshops zelden langskomt: een groot deel van de wereldwijde hennepoogst staat volledig los van extracten. Die oogst gaat een industriële route in en komt nooit in de buurt van een pipet of een chargeanalyse. Wie het gewas alleen kent uit een assortiment, ziet dus een klein hoekje ervan. En omgekeerd: de discussie over cannabinoïden zegt maar weinig over het gewas als geheel. Dat is geen woordspel, maar de reden dat cijfers over hennepareaal en cijfers over cannabinoïdenproducten niet in dezelfde tabel horen.

• Twee kweekrichtingen, twee chemische profielen en twee juridische categorieën, met daartussen veel losse etikettering [2]. Alleen die derde laag is een regelkwestie; de eerste twee zijn kweek en chemie.
• De biochemische gereedschapskist blijft in beide kweekrichtingen dezelfde [2]. Wat de kweker stuurt, is de verhouding tussen de onderdelen, niet de aanwezigheid ervan.
• Meer dan honderd cannabinoïden staan beschreven, en die lijst ligt aan beide zijden van de splitsing open [1]. Een cultivarnaam is daarom een startpunt en geen eindstand.
• Woorden als terpenen en endocannabinoïde systeem horen bij andere vragen dan de soortindeling. Ze staan vaak naast dit onderwerp in het zoekveld, maar ze leggen geen botanische status vast.
• Termen over verwerking, zoals co2 extractie of superkritische co2 extractie, beschrijven een processtap. Ook die zegt niets over de plantensoort waar het materiaal uit komt.

Labelwoorden naast elkaar gelegd

Op een etiket doet elk woord iets anders. Het ene verwijst naar een juridische categorie, het tweede noemt een cannabinoïde bij naam, het derde beschrijft de vorm waarin het spul in de fles zit. Botanisch wijzen ze allemaal naar dezelfde soort, want die soort is er maar één [1]. Het overzicht uit 2005 zet die drie lagen ook zo naast elkaar: twee kweekrichtingen, twee chemische profielen, twee juridische categorieën, en daartussen ruimte voor losse etikettering [2]. In die laatste ruimte ontstaat de verwarring. Een woord dat als plantnaam klinkt, blijkt bij nalezen een categorie te zijn. Een woord dat technisch klinkt, blijkt een formaat. En een woord dat exotisch klinkt, is soms gewoon de scheikundige naam van een cannabinoïde die je elders in het assortiment als afkorting ziet staan.

Drie namen op drie soorten flesjes

Neem cbg olie, cannabigerol olie en cbg druppels. De eerste twee benoemen dezelfde cannabinoïde, één keer als afkorting en één keer voluit. De derde benoemt vooral het formaat: druppels uit een pipetflesje. Geen van de drie wijst naar een andere plant dan de fles ernaast. Combinaties als cbg cbd olie zetten twee cannabinoïdennamen achter elkaar, en ook dat is een samenstellingsvraag en geen botanische. Hetzelfde geldt voor het woord cannabisolie: het legt geen andere soort vast dan het woord hennepolie, omdat beide bij Cannabis sativa L. uitkomen [1]. Wat het label wel kan vastleggen, is de categorie waarin het product op de markt staat en de cannabinoïde die genoemd wordt. Voor de rest is het etiket een verwijzing naar papier: de cultivar, het rapport en de categorie.

Vergelijken doe je op papier

De herkomst van het plantmateriaal

Bij het vergelijken van producten blijft er van het botanische onderscheid weinig over. Wat overblijft zijn drie documentatievragen, en de eerste gaat over herkomst. Voor de EU-markt is die regel kort: het extract komt uit een cultivar die in de Europese rassenlijst staat. Dat is na te lopen, want een cultivar heeft een naam en een registratie, en die registratie hangt samen met de veldgrens van maximaal 0,3% THC. Bij Cibdol is dat het enige uitgangspunt, met uitsluitend in de EU geregistreerde hennepcultivars en een Zwitserse manier van werken die sinds 2014 hetzelfde ijkpunt aanhoudt. De tweede vraag sluit daarop aan: onder welke categorie staat het product in de handel. Die twee samen zeggen meer over een fles dan welke plantnaam dan ook.

Cannabinoïdengehalte, charge voor charge

Blijft de derde vraag over, en dat is de vraag naar de analyse. Het gehalte hoort per charge vast te liggen, want een cultivarnaam voorspelt geen getal en een handelsnaam nog minder. Meer dan honderd cannabinoïden zijn er in de plant beschreven [2], en welke daarvan in welke verhouding in een specifieke charge zitten, staat in het rapport bij die charge en nergens anders. Wie cbg olie wil kopen, leest dus die drie regels na: cultivar, categorie, chargeanalyse. De botanische discussie is dan al beslecht, en dat gebeurde in 1976 [1]. Wat daarna nog kan schuiven, zijn kweekkeuzes en dossiers. Handig detail bij het vergelijken van twee flessen: gelijke woorden op het etiket zeggen niets zolang de rapporten niet naast elkaar liggen.