Kannabinoidy i skóra: mapa tkanki i otwarte pytanie

Pod naskórkiem jest cały układ sygnałowy

Badania nad kannabinoidami w skórze to zbiór prac o tym, gdzie w tkance skórnej opisano miejsca wiązania kannabinoidów, jakie cząsteczki skóra wytwarza sama i jakie enzymy je rozkładają. Przegląd Bíró i współpracowników z 2009 roku zbiera to wszystko pod jedną nazwą: układ endokannabinoidowy skóry [1]. Nie jeden receptor w jednym miejscu.

Ta praca wymienia receptory kannabinoidowe oraz pokrewne miejsca docelowe, w tym kanał TRPV1 [1]. Podaje przy tym adresy w tkance. Keratynocyty, czyli komórki budujące naskórek. Komórki gruczołów łojowych. Rezydentne komórki odpornościowe, obecne w skórze na stałe. Włókna nerwowe biegnące w skórze [1]. Cztery różne rodzaje struktur, jedno zestawienie. Te cztery adresy mówią też o zasięgu opisu: naskórek, gruczoł łojowy, komórka odpornościowa i włókno nerwowe to cztery odmienne role w obrębie jednej tkanki [1].

Skóra w tym opisie nie jest tylko odbiorcą sygnału. Przegląd z 2009 roku wymienia dwa endokannabinoidy, anandamid oraz 2-AG, a obok nich dwa enzymy, które je rozkładają: hydrolazę amidów kwasów tłuszczowych i lipazę monoacyloglicerolową [1]. Wytwarzanie i rozkład stoją w tej samej tkance, w jednym wierszu tego samego przeglądu.

Jest w tej publikacji jedno zdanie, które porządkuje cały temat. Przewlekła zmiana skórna o podłożu immunologicznym rozgrywa się na poziomie wzrostu komórek, ich dojrzewania i wymiany sygnałów odpornościowych, a nie na poziomie samej powierzchni [1]. Dlatego to piśmiennictwo zagląda pod naskórek. Warstwa widoczna w lustrze nie wyczerpuje tego zapisu [1].

Przegląd Tóth i współpracowników z 2019 roku ustawia sygnalizację kannabinoidową w szerszej ramie. To jeden z kilku układów obecnych w podziale komórek skóry, w ich dojrzewaniu oraz w wymianie sygnałów odpornościowych [2]. Jeden z kilku. Taki zapis jest ostrożny i dokładnie tyle mówi: kannabinoidy mają w tej tkance swoje miejsce, ale nie stoją w niej same [2].

Obie prace należą do tej samej kategorii piśmiennictwa. To przeglądy nauk podstawowych [1][2]. Porządkują nazwy, receptory, cząsteczki i typy komórek, opierając się na materiale laboratoryjnym. Taki materiał daje obserwację realną i jednocześnie wąską [1][2]. Realną, bo receptory oraz enzymy zostały w tkance skórnej opisane z nazwy [1]. Wąską, bo opis tkanki nie jest pomiarem u ludzi z określonym rozpoznaniem [1][2].

Dwa słowa łatwo się tu zlewają, a warto je rozdzielić. Zmapowane znaczy: opisane, nazwane, przypisane do typu komórki [1]. Zmierzone u ludzi znaczy: policzone w grupie osób, w układzie badania, który da się powtórzyć. Przeglądy z 2009 i 2019 roku stoją w pierwszej kolumnie [1][2]. Pytanie kliniczne, czyli pytanie o to, co dzieje się w skórze konkretnej osoby, pozostaje w tych dwóch pracach otwarte [1][2]. Otwarte pytanie nie jest wynikiem negatywnym. Jest pustą rubryką.

Zakres tego wpisu wynika z powyższego. Po pierwsze: stan piśmiennictwa, z rokiem, nazwiskiem i kategorią pracy [1][2]. Po drugie: to, co da się zapisać na kartce przed rozmową w gabinecie dermatologicznym. Nic więcej. Rozpoznanie zmiany skórnej i jej prowadzenie należą do gabinetu.

Dwie prace rozłożone na jedenaście zapisów

1. Receptory i pokrewne miejsca docelowe. Zapis z 2009 roku podaje w tkance skórnej receptory kannabinoidowe oraz miejsca pokrewne, wśród nich kanał TRPV1 [1]. Jest to wykaz miejsc wiązania. Wykaz miejsc wiązania to nie wykaz wyników zmierzonych u ludzi, i te dwie rubryki prowadzi się osobno.
2. Cztery typy komórek i struktur. Te same miejsca opisano w keratynocytach, w komórkach gruczołów łojowych, w rezydentnych komórkach odpornościowych oraz we włóknach nerwowych skóry [1]. Naskórek, gruczoł, komórka odpornościowa, nerw. Cztery różne role, jedna tkanka, jeden przegląd.
3. Dwa endokannabinoidy. Skóra w tym zapisie nie tylko odbiera sygnał, ale też go wytwarza: przegląd z 2009 roku wymienia anandamid oraz 2-AG [1]. Nazwy pochodzą z piśmiennictwa, nie z wykazu składników kosmetyku, i tak też należy je czytać. Obie cząsteczki są w tej pracy opisane jako własne cząsteczki tkanki.
4. Dwa enzymy rozkładające. Obok tych cząsteczek stoją w tym samym przeglądzie hydrolaza amidów kwasów tłuszczowych oraz lipaza monoacyloglicerolowa [1]. Skóra ma więc opisane zarówno wytwarzanie, jak i rozkład, w obrębie jednej tkanki. Dwa kierunki, jeden wpis w tej samej publikacji.
5. Rama z 2019 roku. Przegląd Tóth i współpracowników zestawia sygnalizację kannabinoidową jako jeden z kilku układów obecnych w podziale komórek skóry, w ich dojrzewaniu i w wymianie sygnałów odpornościowych [2]. Słowo kluczowe brzmi tu: jeden z kilku.
6. Kategoria obu publikacji. Praca z 2009 roku i praca z 2019 roku to przeglądy nauk podstawowych [1][2]. Zestawiają dane laboratoryjne i porządkują nazwy. Akapitu z podsumowaniem wyników badań klinicznych w tym zbiorze nie ma, i to sama w sobie jest informacja.
7. Przebieg cykliczny. Przewlekła zmiana skórna o podłożu immunologicznym ma przebieg zmienny: okresy spokoju przeplatają się z zaostrzeniami [1]. Stąd prosta konsekwencja dla poziomu dowodu: pojedyncza obserwacja przed i po jest dowodem słabym [1].
8. Trzy rubryki protokołu. Badanie z przydziałem losowym opisuje się przez określoną populację, przydział uczestników do produktu badanego albo do komparatora rozstrzygany losowo oraz zaślepienie uczestników i osób oceniających. Tak zbudowany protokół rozdziela to, co pojedyncza obserwacja sumuje.
9. Kosmetyk w zapisie o składnikach. Kannabidiol w recepturze kosmetycznej ma status składnika i tak jest ujmowany w przepisach; badania kliniczne nie należą do tej ścieżki. Wykaz składników oraz dokument partii mówią o zawartości opakowania, a nie o tkance skórnej.
10. Status pytania i warunek zmiany. Pytanie kliniczne pozostaje w cytowanym piśmiennictwie otwarte [1][2]. Ten wpis zostanie uzupełniony wtedy, gdy pojawią się publikacje badań kontrolowanych. Dopóty rubryka z pomiarem u ludzi stoi pusta, bez zdania zastępczego.
11. Dwa pytania rozdzielone. Skład receptury sprawdza się w dokumentach opakowania, a pomiar u ludzi w publikacjach [1][2]. Kiedy oba pytania zlewają się w jedno, odpowiedź robi się mętna, dlatego w tym wpisie prowadzone są osobno.

Wykaz składników mówi o recepturze, nie o tkance

Krem, serum albo olejek z kannabidiolem to receptura kosmetyczna. Kannabidiol jest w niej składnikiem, a taka receptura oceniana jest według przepisów dotyczących składników kosmetycznych. Badania kliniczne nie są częścią tej ścieżki.

Dlatego dwie rzeczy, które w rozmowie o kannabinoidach i skórze stale stoją obok siebie, w dokumentach stoją osobno. Z jednej strony piśmiennictwo z 2009 i z 2019 roku: receptory, cząsteczki, enzymy, typy komórek [1][2]. Z drugiej opakowanie: wykaz składników, suma miligramów, numer partii.

Sprawdzalne liczby są po tej drugiej stronie. Ekstrakcja CO2 to etap przygotowania ekstraktu, a nie zapis o tkance. Terpeny oraz oznaczenie pełnego spektrum odnoszą się do profilu ekstraktu w danej serii, w którym obok kannabidiolu opisane są też inne kannabinoidy. Wartość dla THC odczytuje się z certyfikatu partii, nigdy z opisu ogólnego.

Można to ująć wprost. Dwa przeglądy nauk podstawowych opisują tkankę [1][2]. Wykaz składników opisuje zawartość tubki. Żaden z tych dokumentów nie zastępuje drugiego, i żaden nie odpowiada na pytanie postawione w drugim.

Przed otwarciem opakowania da się odczytać całkiem dużo: nazwę formatu, sumę miligramów w butelce albo w opakowaniu, bazę receptury oraz numer partii, który prowadzi do raportu analitycznego. To nie zamyka pytania klinicznego, ale porządkuje pytanie o skład.

Cibdol pracuje z kannabinoidami od 2014 roku, a katalog obejmuje kilka formatów: butelki z zakraplaczem, kapsułki CBD oraz receptury kosmetyczne. Zapytania w rodzaju olej konopny w kapsułkach albo kapsułki konopne dotyczą formatu doustnego i trafiają w inną rubrykę niż preparat miejscowy. Od 2014 roku sposób czytania takiego pliku pozostaje u nas ten sam: podajemy, co zmierzono, i podajemy, gdzie dane się urywają.

• Etykieta: nazwa formatu oraz suma miligramów kannabinoidów w opakowaniu, podana deklaratywnie, bez przeliczeń.
• Wykaz składników: baza receptury kosmetycznej i ekstrakt konopny w niej rozprowadzony, pozycja po pozycji.
• Dokument partii: zawartość poszczególnych kannabinoidów w konkretnej serii wraz z wartością dla THC.
• Ekstrakcja CO2: etap przygotowania ekstraktu, opisany w zapisie procesu, a nie w piśmiennictwie o tkance skórnej.
• Terpeny: rubryka profilu ekstraktu, obecna przy oznaczeniu pełnego spektrum i sprawdzana dla danej serii.
• Piśmiennictwo z 2009 i 2019 roku: receptory, endokannabinoidy, enzymy oraz typy komórek w skórze [1][2], bez rubryki z pomiarem u ludzi.

Kartka z pytaniami, którą można zabrać do gabinetu

1. Kategoria cytowanej pracy. Przegląd Bíró i współpracowników z 2009 roku oraz przegląd Tóth i współpracowników z 2019 roku to przeglądy nauk podstawowych [1][2]. Taka praca zestawia dane laboratoryjne i porządkuje nazwy. Kto zapisze to przed rozmową, nie pomyli mapy tkanki z wynikiem zmierzonym u ludzi.
2. Rok i pierwszy autor, nie sam wniosek. 2009 i Bíró [1]. 2019 i Tóth [2]. Dwie pozycje, dwa zakresy, dwa poziomy szczegółu. Zdanie bez roku i nazwiska trudno sprawdzić; zdanie z rokiem i nazwiskiem da się odnaleźć w piśmiennictwie i przeczytać samodzielnie.
3. Co dokładnie opisano w tkance. Receptory kannabinoidowe, pokrewne miejsca docelowe wraz z kanałem TRPV1 oraz cztery adresy: keratynocyty, komórki gruczołów łojowych, rezydentne komórki odpornościowe i włókna nerwowe skóry [1]. Cztery typy struktur, jedna publikacja, jeden poziom opisu.
4. Własne cząsteczki i enzymy tkanki. Anandamid oraz 2-AG stoją w tym zapisie obok hydrolazy amidów kwasów tłuszczowych i lipazy monoacyloglicerolowej [1]. Wytwarzanie i rozkład opisane w jednym miejscu. To informacja o samej tkance, nie o zawartości opakowania.
5. Zmienny przebieg i pojedyncze porównanie. Okresy spokoju przeplatają się z zaostrzeniami [1]. Dlatego jedno zdjęcie przed i jedno po, choćby wyraźne, pozostaje dowodem słabym [1]. Przebieg cykliczny sam z siebie potrafi wyjaśnić różnicę między dwoma momentami.
6. Trzy rubryki badania z przydziałem losowym. Określona populacja. Losowy przydział do produktu badanego albo do komparatora. Zaślepienie uczestników oraz osób oceniających. Trzy zapisy w protokole, których pojedyncza obserwacja nie zawiera, i po których poznaje się poziom dowodu w publikacji.
7. Kosmetyk i dokument partii. Receptura kosmetyczna z kannabidiolem oceniana jest po stronie składników, a badania kliniczne nie należą do tej ścieżki. Sprawdzalne liczby dla konkretnego opakowania stoją w wykazie składników oraz w raporcie analitycznym danej serii.
8. Format doustny to osobne pytanie. Kapsułki CBD, kapsułki konopne czy olej konopny w kapsułkach to pytania o trasę i o zapis na kartoniku. Piśmiennictwo z 2009 i 2019 roku dotyczy tkanki skórnej [1][2], więc obu wątków nie łączy się w jedno zdanie.
9. Status pytania i moment uzupełnienia. W cytowanych pracach pytanie kliniczne pozostaje otwarte [1][2]. Rozpoznanie zmiany skórnej i jej prowadzenie należą do gabinetu dermatologicznego. Ten wpis zmieni się wtedy, gdy zostaną opublikowane badania kontrolowane, i wtedy pusta rubryka dostanie treść.