Układ endokannabinoidowy: receptory, ligandy i enzymy

Cząsteczki znane wcześniej, receptory rozpoznane później

1. Chemia konopi przez dekady szła przed biologią konopi: związki roślinne były już opisane, a białka, przy których je zmierzono, jeszcze nie. Ten dystans zamknął się w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych, i to na podstawie kilku publikacji, nie jednej.
2. 1990: Matsuda i współpracownicy podają strukturę receptora kannabinoidowego oraz opisują ekspresję sklonowanej sekwencji w komórkach [1]. Od tej pracy w piśmiennictwie stoi konkretny cel molekularny, a nie miejsce wiązania wywnioskowane z pomiarów pośrednich.
3. Oznaczenie tego receptora brzmi CB1. Przylgnęło do niego z powodu kannabinoidów pochodzenia roślinnego opisanych przy tym białku, więc powiązanie rośliny z receptorem ma podstawę chemiczną, a nie narracyjną [1]. To pierwszy sklonowany receptor z tej grupy.
4. 1992: Devane i współpracownicy izolują składnik mózgu, który wiąże się z receptorem kannabinoidowym [3]. Cząsteczka wytwarzana przez organizm, nie przez roślinę. Nazwa anandamid pojawiła się później, a pochodzi od sanskryckiego słowa ananda.
5. 1993: Munro i współpracownicy publikują molekularną charakterystykę drugiego receptora [2]. W tym zapisie jest on obwodowy, nie centralny, a główne powiązanie dotyczy tkanek odpornościowych. Wniosek stąd jest prosty: opisywany układ nie mieści się w samym mózgu.
6. 1995: Sugiura i współpracownicy opisują 2-arachidonoiloglicerol, czyli 2-AG, jako kolejnego kandydata na ligand wytwarzany w organizmie; materiałem oznaczenia była tkanka mózgowa [4].
7. Kolejność po stronie ligandów jest w piśmiennictwie jednoznaczna: anandamid wyizolowano jako pierwszy [3], 2-AG jako drugi [4]. Obie cząsteczki pozostają dziś opisane najdokładniej z całej tej grupy.
8. Rozkład: anandamid rozkłada głównie hydrolaza amidów kwasów tłuszczowych, 2-AG głównie lipaza monoacyloglicerolowa. Dwa ligandy, dwie główne drogi enzymatyczne, oba przypisania zapisane ze słowem „głównie”.
9. Zakres całego tego ciągu doniesień: od 1990 do 1995 roku, pięć lat. W tym oknie zapisano receptor CB1, receptor CB2, anandamid oraz 2-AG, czyli szkielet, na którym opiera się cały późniejszy zapis.
10. Poza anandamidem i 2-AG piśmiennictwo prowadzi dalszych kandydatów na ligandy oraz enzymy, których charakterystyka nadal trwa. GPR55 jest w tym zestawieniu pozycją osobną, bez formalnego przypisania.

Siedem pozycji w czterech kolumnach

Białko sklonowane w 1990 roku i jego oznaczenie

Punktem wyjścia jest jedna praca: Matsuda i współpracownicy, 1990 [1]. Podano w niej strukturę receptora kannabinoidowego, a sklonowaną sekwencję wprowadzono do komórek, w których białko dało się wytworzyć. Ta druga część zdania przesądza o wszystkim. Wcześniej miejsce wiązania kannabinoidów roślinnych pozostawało wnioskiem z pomiarów pośrednich, a więc czymś, co daje się podważyć. Po 1990 roku w piśmiennictwie stoi cel molekularny z sekwencją, którą można powtórzyć w dowolnym innym laboratorium. Różnica między „wnioskujemy, że coś tam jest” a „mamy sekwencję i komórki, które ją wyrażają” jest różnicą między hipotezą a zapisem.

Oznaczenie brzmi CB1. Lokalizacja główna: centralny układ nerwowy, w tym wiele okolic mózgu. Słowo „główna” nie jest tu ostrożnościowym dodatkiem, ale częścią doniesienia, bo wskazuje tkankę dominującą, a nie jedyną. Sama nazwa receptora też ma źródło rzeczowe: przypisano ją temu białku z powodu kannabinoidów pochodzenia roślinnego opisanych przy nim [1].

Drugi receptor, opisany poza mózgiem

W 1993 roku Munro i współpracownicy przedstawili molekularną charakterystykę drugiego receptora [2]. Opisali go jako obwodowy, nie centralny, a główne powiązanie dotyczy tkanek odpornościowych oraz komórek położonych poza centralnym układem nerwowym. Oznaczenie: CB2. Z tego jednego doniesienia wynika rzecz, która porządkuje cały temat. Układ nie mieści się w samym mózgu, więc szukanie go wyłącznie w tkance nerwowej pomija z góry część obrazu [2].

CB1 oraz CB2 są dziś najlepiej scharakteryzowanymi receptorami tego układu. To nie znaczy, że opisują go w całości. Obok nich piśmiennictwo prowadzi pozycje o mniejszej pewności, a jedna z nich wraca w publikacjach regularnie, wciąż bez formalnego przypisania do rodziny kannabinoidowej.

Anandamid, a po nim 2-AG

Ligand to cząsteczka, która wiąże się z receptorem. Po stronie ligandów własnych organizmu pierwszy zapis pochodzi z 1992 roku: Devane i współpracownicy wyizolowali składnik mózgu wiążący się z receptorem kannabinoidowym i podali jego strukturę [3]. Nazwa anandamid przyszła później, a jej źródłem jest sanskryckie słowo ananda. Kolejność ma tu znaczenie porządkujące: receptor był znany od 1990 roku, cząsteczka własna organizmu dopiero od 1992.

Trzy lata dalej w tej samej rubryce pojawia się druga pozycja. W 1995 roku Sugiura i współpracownicy opisali 2-arachidonoiloglicerol, w skrócie 2-AG, jako kolejnego kandydata na ligand wytwarzany w organizmie; oznaczenie wykonano na tkance mózgowej [4]. Słowo „kandydat” stoi w tym zapisie nieprzypadkowo. Anandamid wyizolowano jako pierwszy [3], 2-AG jako drugi [4], i dokładnie tak ta para jest dziś prowadzona.

Enzymy, które je rozkładają

Trzecia grupa pozycji to enzymy, bez których zapis byłby niepełny. Anandamid rozkłada głównie hydrolaza amidów kwasów tłuszczowych. Za rozkład 2-AG odpowiada głównie lipaza monoacyloglicerolowa. Dwie cząsteczki, dwie główne drogi, przypisane osobno. Poza tą parą ligandów piśmiennictwo wymienia dalszych kandydatów oraz enzymy, których charakterystyka nadal trwa, więc lista pozostaje otwarta.

Cztery cytowane prace ustalają zatem cztery rzeczy: receptor CB1 [1], receptor CB2 [2], anandamid [3] oraz 2-AG [4]. Enzymy rozkładające stoją obok jako osobny wiersz, a nie jako wniosek z tych publikacji.

GPR55 i granice dzisiejszego zapisu

GPR55 pojawia się w tym temacie regularnie i równie regularnie bywa opisywany za mocno. To sierocy receptor sprzężony z białkiem G. Przymiotnik „sierocy” ma znaczenie techniczne: naturalny partner sygnałowy takiego receptora nie został ustalony w sposób pewny. Naukowcy badają go obok CB1 oraz CB2, a część prac proponuje włączenie go do rodziny kannabinoidowej. Ta propozycja jest kwestionowana, a formalnej klasyfikacji jako receptor kannabinoidowy nie ma. Tyle stoi w zapisie, ani mniej, ani więcej.

Podobnie wygląda rzecz po stronie cząsteczek własnych organizmu. Anandamid oraz 2-AG są opisane najdokładniej, tylko nie zamykają listy, bo dalsi kandydaci na ligandy i dalsze enzymy pozostają w charakterystyce. Nazwa całej rodziny receptorów też bierze się z chemii, nie z języka reklamy: białko sklonowane w 1990 roku nazwano receptorem kannabinoidowym dlatego, że przy nim opisano kannabinoidy pochodzenia roślinnego [1].

Cibdol pracuje z kannabinoidami od 2014 roku, a każda partia ma u nas dokumentację oraz certyfikat z niezależnego laboratorium. Zasada jest jedna: podawać to, co zmierzone, i pokazać pomiar. Dlatego zapis z publikacji zostaje tutaj bez dopisanego ciągu dalszego. Obok samego hasła ludzie wpisują w wyszukiwarkę pytania o formaty doustne, na przykład o kapsułki CBD albo o olej konopny w kapsułkach, oraz o terpeny. Liczby dotyczące konkretnego opakowania stoją na etykiecie i w raporcie partii, a nie w pracach z lat dziewięćdziesiątych.