CBD i skutki uboczne: co zapisano w badaniach

Pytanie wpisane późnym wieczorem

Blat w kuchni, telefon, trzy słowa

Kartonik leży obok czajnika. Ktoś go odkłada, bierze telefon i wpisuje trzy słowa: cbd skutki uboczne. Wyszukiwarka zwraca dziesiątki stron o bardzo pewnym tonie oraz kilka publikacji, które brzmią znacznie ostrożniej. Ta strona trzyma się tych drugich.

Piśmiennictwo o kannabidiolu ma dwa rodzaje pozycji: badania kliniczne oraz przeglądy takich badań. Mechanika zapisu jest w nich taka sama. Obserwacje zgłaszają sami uczestnicy, ilości są ustalone z góry, okresy podawania również, a całość przebiega pod nadzorem. Stąd bierze się pierwsza granica, o której warto wiedzieć jeszcze przed lekturą wykazów. Taki zapis opisuje grupę w określonych warunkach i nie prognozuje przebiegu u jednej osoby poza badaniem.

Trzy pozycje, trzy różne zakresy

Ta strona opiera się na trzech publikacjach. Przegląd danych klinicznych, który zestawił obserwacje z wielu prac, autorstwa Iffland i Grotenhermena z 2017 roku [1]. Kontrolowane badanie z udziałem zdrowych uczestników, opisane przez Taylora i współpracowników w 2018 roku [3]. Oraz przegląd systematyczny farmakokinetyki u ludzi, Millar i współpracownicy, także z 2018 roku [2].

Różnica między tymi poziomami dowodu ma znaczenie praktyczne. Przegląd agreguje, czyli zbiera to, co zapisano gdzie indziej, i pokazuje, co się powtarza. Badanie kontrolowane ustala warunki z góry i obserwuje uczestników w ich obrębie. Jedno mówi o piśmiennictwie. Drugie mówi o ściśle określonym schemacie podania.

Przegląd z 2017 roku i wykaz, który z niego wyszedł

Iffland i Grotenhermen zestawili w 2017 roku najczęściej zgłaszane skutki uboczne z badań nad kannabidiolem [1]. W objętych przeglądem pracach powtarzały się trzy pozycje: zmęczenie, biegunka oraz zmiany apetytu i masy ciała [1]. To cała treść tej rubryki. Bez kolejności ważności, bez rozbicia na podgrupy uczestników. Ten sam tekst zawiera drugą notatkę, osobną od wykazu: w badaniach, które przegląd obejmuje, profil kannabidiolu wypadł korzystnie na tle innych zestawianych tam substancji [1]. Dwa zdania, dwie różne informacje, i żadna z nich nie odnosi się do konkretnej butelki stojącej w kuchni.

Dlaczego wynikiem jest wykaz, a nie odsetek

Przegląd łączy prace, które różniły się w czterech punktach: ilością podanego kannabidiolu, długością podawania, składem grupy uczestników oraz recepturą preparatu [1]. Kiedy takie źródła zestawia się razem, na wyjściu pojawiają się nazwy obserwacji, nie liczby procentowe. Dlatego w pracy z 2017 roku stoi wykaz, a nie tabela częstości [1]. Ma to bezpośredni skutek dla pytania wpisywanego w wyszukiwarce. Z wykazu nazw nie da się policzyć, u ilu osób na sto dana obserwacja się pojawi. Piśmiennictwo tej liczby nie podaje, więc nie pojawi się ona i tutaj.

„Zgłoszone” znaczy zapisane w trakcie badania

W protokole badania skutek uboczny ma definicję węższą, niż sugeruje potoczne użycie tego słowa. Jest to każde niepożądane doznanie odnotowane w czasie badania, niezależnie od tego, czy ktokolwiek orzekł związek z podaną substancją [3]. Ocena związku nie jest warunkiem wpisu do rejestru. Dlatego zdanie o obserwacjach zgłaszanych w badaniach nad kannabidiolem trzeba czytać dosłownie: coś zostało zapisane w trakcie badania [1]. Nie znaczy to, że w każdym przypadku źródłem był kannabidiol. Ta różnica przepada w większości streszczeń, a bez niej wykaz z 2017 roku brzmi mocniej, niż został napisany [1].

Okno badania jako granica rejestru

Praca kliniczna rejestruje zdarzenia z okresu, w którym badanie trwa [3]. Poza tym okresem rejestru nie ma wcale. Kilka pytań mieści się dokładnie w tej luce. Wieloletnie, ciągłe podawanie nie było przedmiotem tego układu badawczego [3]. Podawanie razem z substancjami wydawanymi na receptę również nie. Grupy odrzucone na etapie kwalifikacji nie mają w takim zapisie własnego wiersza. Puste miejsce w rejestrze to nie obserwacja, tylko nieobjęty zakres, i tak też trzeba je czytać.

Nadzorowane podanie u zdrowych uczestników

Układ badania z 2018 roku

Taylor i współpracownicy opisali w 2018 roku badanie wczesnego etapu o bardzo ścisłym układzie: randomizacja, podwójne zaślepienie, grupa placebo, zdrowi uczestnicy i wysoko oczyszczony kannabidiol [3]. Praca miała trzy ramiona. Jednorazowe podania w rosnących ilościach. Podawanie powtarzane. Oraz porównanie tego samego podania z posiłkiem i bez posiłku [3]. Na wyjściu stoją dwa rodzaje wyników: obserwacje dotyczące tolerancji oraz pomiary farmakokinetyczne [3].

Co w tej pracy znaczy tolerancja

Słowo tolerancja brzmi jak ocena, a w tej publikacji jest opisem dwóch rzeczy. Pierwsza: uczestnicy kontynuowali podania w przydzielonych im ilościach. Druga: w trakcie badania prowadzone były ich własne zapisy [3]. Tyle mieści ten wiersz. Nie ma w nim prognozy dla osoby stojącej poza protokołem, z innym stanem zdrowia i innym opakowaniem na blacie. Wysoko oczyszczony kannabidiol z tej pracy to również nie to samo co formaty ze sklepowej półki, takie jak olejek CBD czy kapsułki CBD [3].

Wątroba, cytochrom P450 i lista substancji na receptę

Millar i współpracownicy zebrali w 2018 roku dane farmakokinetyczne u ludzi: ile kannabidiolu pojawia się w krwiobiegu oraz jak ta wartość przesuwa się wraz z drogą podania i ilością [2]. W tym samym przeglądzie stoi drugi zapis, ten, który w praktyce budzi najwięcej pytań. Kannabidiol przechodzi przemianę przez układy enzymów wątrobowych, a te same układy są trasą usuwania długiej listy substancji wydawanych na receptę [2]. Rodziny tych białek nazywa się zbiorczo cytochromem P450, i jest to jedna nazwa dla wielu enzymów.

Cztery zmienne, ustalone w protokole i ruchome poza nim

Poza badaniem rozjeżdżają się cztery rzeczy naraz. Stan zdrowia. Inne substancje przyjmowane w tym samym czasie. Produkt, który realnie stoi w kuchni, od butelki z zakraplaczem po olej konopny w kapsułkach. I dokładność odmierzenia ilości. W protokole każda z nich jest ustalona z góry, dlatego pomiar da się powtórzyć [3]. Ilość docierająca do krwiobiegu przesuwa się wraz z drogą podania [2], więc format nie jest w tym rachunku szczegółem obojętnym. Pytanie o kannabidiol razem z substancjami na receptę piśmiennictwo prowadzi jako osobny wątek [2].

Co stoi w rejestrze, a co pozostaje bez wpisu

W rejestrze mieści się kilka rzeczy i warto je wymienić wprost. Zmęczenie, biegunka oraz zmiany apetytu i masy ciała jako obserwacje zgłaszane w badaniach nad kannabidiolem [1]. Tolerancja sprawdzana przy nadzorowanym podaniu u zdrowych uczestników, przy ilościach rosnących i powtarzanych [3]. Ekspozycja zmierzona u ludzi, z rozrzutem zależnym od drogi podania oraz ilości [2]. Przemiana przez enzymy wątrobowe, wspólne z długą listą substancji wydawanych na receptę [2]. Cztery wiersze, każdy z własnym źródłem.

Czego w tym rejestrze nie ma. Wiarygodnych oszacowań częstości dla jednej osoby. Profili przy wieloletnim, ciągłym podawaniu oraz przy ilościach innych niż badane. Danych o grupach, które kryteria kwalifikacji odrzuciły już na wejściu. To trzy puste rubryki, a nie trzy zaprzeczenia. Prace z 2017 i 2018 roku odpowiadają dokładnie na tyle pytań, ile sobie postawiły [1][3]. Poza tym zakresem zapisu nie ma, i tyle da się dziś powiedzieć o tym temacie z ręką na dokumentach.