Muzyka na sen w świetle badań klinicznych

Temat, jakim jest muzyka na sen, budzi powszechne zainteresowanie osób szukających wieczornego wyciszenia. Badania naukowe skupiają się na rejestrowaniu pomiarów kwestionariuszowych oraz aparaturowych. Poniższe zestawienie przedstawia wyniki uzyskane w grupach o różnym profilu, z zachowaniem podziału na deklaracje uczestników oraz dane zebrane za pomocą aparatury.

Co zawierają playlisty i jak wybierają słuchacze

Analiza 225 626 utworów pochodzących z playlist do snu na globalnej platformie streamingowej wykazała, że w porównaniu z ogółem muzyki nagrania te były cichsze, wolniejsze, częściej instrumentalne i częściej wykonywane na instrumentach akustycznych. Utwory te nadal znacznie się od siebie różniły i zostały podzielone na sześć podgrup, z których trzy obejmowały popularne nagrania szybsze, głośniejsze i bardziej energetyczne niż przeciętna muzyka do spoczynku. ^[4]

W ankiecie internetowej obejmującej 651 osób 62% respondentów wskazało, że używa muzyki, aby ułatwić sobie przejście w stan spoczynku. Wymieniono w niej 14 gatunków oraz 545 wykonawców, a badacze stwierdzili, że wybory te odzwierciedlały osobiste preferencje, a nie jednolitą strukturę muzyczną. Młodsi ankietowani o wyższym zaangażowaniu muzycznym częściej korzystali z muzyki w ten sposób, a podawane powody dotyczyły czterech obszarów: właściwości samej muzyki, nawyku, wywoływanego stanu fizycznego lub psychicznego oraz blokowania zakłóceń wewnętrznych lub zewnętrznych. ^[5]

Przegląd Cochrane z 2022 roku i badane grupy

Przegląd Cochrane opublikowany w 2022 roku jako aktualizacja przeglądu z 2015 roku połączył randomizowane badania kontrolowane porównujące słuchanie muzyki z brakiem leczenia lub standardową opieką u dorosłych zgłaszających trudności ze snem. Obejmował 13 badań z udziałem 1007 uczestników, w których codziennie słuchano uprzednio nagranej muzyki przez 25-60 minut przez okres od trzech dni do trzech miesięcy, a przeszukiwanie literatury trwało do grudnia 2021 roku. ^[1]

CIBDOL · Przegląd Cochrane z 2022 roku i badane grupy

Każde z włączonych badań oceniono jako obarczone wysokim ryzykiem błędu systematycznego związanego z realizacją interwencji z powodu ograniczonych możliwości zaślepienia uczestników wobec słuchania muzyki. W żadnym z włączonych badań nie odnotowano zdarzeń niepożądanych, a autorzy przeglądu wskazali, że potrzebne są dalsze prace dotyczące innych aspektów snu oraz skutków funkcjonowania w ciągu dnia. ^[1]

Różnice między kwestionariuszami a aparaturą

W kwestionariuszu Pittsburgh Sleep Quality Index, ocenianym w skali od 0 do 21 punktów, gdzie wyższy wynik oznacza gorszy sen, grupy słuchające muzyki uzyskały na koniec interwencji średnio o 2,79 punktu mniej niż grupy porównawcze w 10 badaniach obejmujących 708 uczestników. Autorzy przeglądu ocenili pewność tych dowodów jako umiarkowaną i opisali wielkość różnicy jako zbliżoną do jednego odchylenia standardowego. ^[1]

Pozostałe wyniki oceniane subiektywnie charakteryzowały się niższą pewnością. W odniesieniu do czasu potrzebnego na rozpoczęcie snu, całkowitego czasu snu i wydajności snu autorzy przeglądu stwierdzili dowody o niskiej pewności przemawiające na korzyść muzyki w trzech badaniach z udziałem 197 uczestników. Nie zaobserwowano wyraźnej różnicy w skali oceniającej nasilenie trudności ze snem w dwóch badaniach z udziałem 63 uczestników przy bardzo niskiej pewności danych, a badacze uznali, że muzyka może nie mieć wpływu na postrzegane wybudzenia ze snu. ^[1]

Trzy ze włączonych badań z udziałem 136 uczestników mierzyły czas potrzebny do rozpoczęcia snu, całkowity czas snu, wydajność snu oraz wybudzenia w sposób obiektywny, a autorzy przeglądu wywnioskowali, że w tych pomiarach słuchanie muzyki może nie przynosić lepszych rezultatów niż brak interwencji lub standardowa opieka. ^[1]

Osoby bez skarg na sen oraz nocne melodie w głowie

Oddzielny przegląd systematyczny z 2022 roku objął dorosłych rekrutowanych bez klinicznych skarg na sen, uwzględniając 22 artykuły z udziałem 1514 uczestników. Przeprowadzona w nim metaanaliza sześciu badań z udziałem 424 uczestników nie wykazała wyraźnej różnicy w jakości snu między interwencjami muzycznymi a standardową opieką, gdzie średnia różnica wyniosła -0,80 przy 95-procentowym przedziale ufności od -2,15 do 0,54 w ocenie dowodów o niskiej jakości. Podgrupa trzech badań, w których interwencja trwała co najmniej trzy tygodnie, wykazała różnicę wynoszącą -2,09 przy 95-procentowym przedziale ufności od -3,84 do -0,34. Autorzy zaznaczyli, że wyniki były niespójne pomiędzy badaniami, a przed zaleceniem rutynowego stosowania konieczne są większe badania z randomizacją opisujące efekty długoterminowe. ^[2]

Seria badań z 2021 roku dotyczyła melodii powracających mimowolnie w myślach nocą, określanych jako zjawisko earworm. W ankiecie internetowej przeprowadzonej wśród 199 dorosłych w Stanach Zjednoczonych o średniej wieku 35,9 roku osoby często słuchające muzyki zgłaszały uporczywe nocne melodie w głowie, co wiązało się z gorszą subiektywną jakością snu. W badaniu laboratoryjnym z udziałem 50 młodych dorosłych o średniej wieku 21,2 roku każdy uczestnik został losowo przydzielony do wysłuchania przed snem oryginalnych wersji z tekstem lub wersji instrumentalnych trzech popularnych utworów. Nocne melodie w głowie zgłosiło 52% osób z grupy instrumentalnej wobec 28% z grupy słuchającej utworów z tekstem, co stanowiło różnicę na granicy istotności statystycznej (p = 0,051), a grupa instrumentalna miała niższą wydajność snu mierzoną polisomnografią i potrzebowała więcej czasu na zaśnięcie, bez różnic w całkowitym czasie snu. W obu badaniach zjawisko to pojawiało się podczas wybudzeń ze snu. ^[3]

Proponowane mechanizmy powiązania dźwięków ze spoczynkiem

Przegląd literatury z 2019 roku wyodrębnił sześć powodów proponowanych przez naukowców dla powiązania muzyki ze snem: relaksację, odwrócenie uwagi od stresujących myśli, synchronizację rytmów ciała z rytmem utworu, maskowanie hałasu otoczenia, przyjemność oraz oczekiwania kształtowane przez przekonania kulturowe. W zestawieniu z opublikowanymi dowodami w przeglądzie oceniono, że literatura wspiera hipotezę maskowania, daje mieszane wyniki dla relaksacji, odwrócenia uwagi i przyjemności, może potencjalnie potwierdzać rolę oczekiwań, natomiast w kwestii synchronizacji rytmów ciała pozostaje mieszana i wstępna. ^[6]

Niniejsze omówienie opisuje zmierzone parametry i nie rekomenduje utworów ani czasu ich słuchania.