Deprywacja snu w badaniach laboratoryjnych

Eksperymentalna deprywacja snu jest wykorzystywana w badaniach laboratoryjnych do precyzyjnego rejestrowania zmian w funkcjonowaniu człowieka. Zamiast ogólnych opisów badacze stosują ustandaryzowane zadania psychomotoryczne, kwestionariusze nastroju oraz bezpośrednie pomiary parametrów metabolicznych i hormonalnych. Niniejszy artykuł opisuje wskaźniki wykorzystywane w kontrolowanych próbach laboratoryjnych oraz wartości uzyskane w konkretnych grupach badawczych. Nie stanowi on listy objawów, niczego nie diagnozuje, a każda osoba zaniepokojona własnym snem lub dziennym funkcjonowaniem powinna skonsultować się z lekarzem.

Rejestrowanie luk w uwadze w teście PVT

W pracy metodologicznej z 2011 roku test czujności psychomotorycznej (PVT), będący zadaniem mierzącym czas reakcji, opisano jako jedną z najczęściej stosowanych metod oceny czujności behawioralnej. U 74 zdrowych dorosłych w wieku od 22 do 45 lat, badanych 10-minutowym testem PVT co 2 godziny podczas 33 godzin czuwania lub w trakcie 5 nocy z 4 godzinami w łóżku, wskaźniki oparte na lukach w uwadze oraz szybkości reakcji odróżniały osoby z deprywacją od wypoczętych z wysoką wielkością efektu, podczas gdy średni i medianowy czas reakcji uzyskały niskie lub umiarkowane wielkości efektu. Autorzy rekomendowali wskaźniki luk oraz szybkości reakcji jako główne zmienne wynikowe testu PVT. ^[1]

Sprawność poznawcza oraz nastrój w metaanalizach

Wpływ braku snu na poszczególne domeny poznawcze nie jest jednolity. Metaanaliza z 2010 roku dotycząca krótkotrwałej całkowitej deprywacji snu poniżej 48 godzin objęła 70 artykułów zawierających 147 testów poznawczych w sześciu kategoriach. Wielkości efektu wahały się od małych i nieistotnych statystycznie w przypadku dokładności rozumowania (g = -0,125) do dużych w odniesieniu do luk w prostej uwadze (g = -0,776). Spośród badanych moderatorów jedynie czas czuwania istotnie przewidywał zmienność między badaniami, wyłącznie dla miar dokładności. ^[2]

CIBDOL · Sprawność poznawcza oraz nastrój w metaanalizach

Różnice między obszarami funkcjonowania podsumowano także we wcześniejszej literaturze. Metaanaliza z 1996 roku podsumowała 19 oryginalnych badań, 143 współczynniki oraz łączną próbę 1932 osób. Jej wyniki sugerowały, że ogólnie deprywacja snu silnie pogarsza funkcjonowanie człowieka, przy czym nastrój podlegał silniejszemu wpływowi niż sprawność poznawcza lub motoryczna, a częściowa deprywacja snu wywierała głębszy wpływ na funkcjonowanie niż długotrwała lub krótkotrwała deprywacja snu. ^[3]

Skutki tygodniowego ograniczenia snu w laboratorium

W badaniu laboratoryjnym z 1997 roku 16 zdrowym młodym dorosłym ograniczono sen do średnio 4,98 godziny na dobę przez siedem kolejnych nocy. Trzy razy dziennie uczestnicy oceniali senność, wypełniali kwestionariusz nastroju i wykonywali test PVT. Oceny senności, kwestionariuszowe wskaźniki zmęczenia, dezorientacji, napięcia oraz ogólnego zaburzenia nastroju, a także częstotliwość i czas trwania luk w teście PVT wykazywały statystycznie wyraźne, kumulujące się zmiany w kolejnych dniach ograniczenia, z istotnym wzrostem liczby luk. W podgrupie uczestników regeneracja po tych deficytach zdawała się wymagać dwóch pełnych nocy snu. ^[4]

Różnice osobnicze w podatności na brak snu

Podatność na ograniczenie snu wykazuje stałe cechy u poszczególnych osób. Badanie laboratoryjne z 2004 roku poddało 21 zdrowych dorosłych w wieku od 21 do 38 lat 36 godzinom całkowitej deprywacji snu podczas trzech oddzielnych sesji w odstępie co najmniej dwóch tygodni. Różnice między poszczególnymi osobami w stopniu pogorszenia funkcjonowania były systematyczne i stabilne dla każdego uczestnika, a także znaczne w porównaniu z efektem wcześniejszego tygodniowego ograniczenia snu, którym również manipulowano w badaniu. Różnic tych nie tłumaczyło funkcjonowanie wyjściowe ani inne testowane predyktory, a grupowały się one w trzech wymiarach obejmujących samoocenę senności, zmęczenia i nastroju, przetwarzanie poznawcze oraz utrzymywanie uwagi. ^[5]

Pomiary metaboliczne oraz granice danych laboratoryjnych

Eksperymentalne skracanie snu wpływa również na wskaźniki fizjologiczne. W badaniu z 1999 roku z udziałem 11 młodych mężczyzn porównano pomiary wykonane po 6 nocach z 4 godzinami w łóżku z pomiarami po 6 nocach regeneracyjnych z 12 godzinami w łóżku. W warunku ograniczenia tolerancja glukozy oraz stężenia tyreotropiny były niższe, wieczorny poziom kortyzolu był wyższy, a aktywność współczulnego układu nerwowego uległa zwiększeniu. Autorzy opisali te metaboliczne i endokrynne skutki jako podobne do obserwowanych w procesie prawidłowego starzenia się. ^[6]

W randomizowanym badaniu naprzemiennym z udziałem 12 zdrowych mężczyzn o średniej wieku 22 lata porównano dwa dni ograniczenia snu z dwoma dniami wydłużonego snu przy kontrolowanej podaży kalorii i aktywności. Ograniczenie wiązało się z leptyną niższą o 18%, greliną wyższą o 28%, głodem większym o 24% oraz apetytem większym o 23%, szczególnie na produkty wysokokaloryczne o dużej zawartości węglowodanów. Jako ograniczenia autorzy wymienili fakt, że w badaniu wzięło udział tylko 12 młodych mężczyzn, a wydatek energetyczny nie był mierzony. ^[7]

Powyższe badania nad testem PVT, restrykcją oraz powtarzaną deprywacją przeprowadzono w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych u zdrowych dorosłych, a dwa badania metaboliczne w grupach 11 i 12 młodych mężczyzn. Przedstawione wartości opisują te konkretne próby w tych warunkach i stanowią wyniki badań, a nie prognozę dla pojedynczego czytelnika.