THCV: drie koolstofatomen in de zijketen

Je scrolt door een lijst met cannabinoïden. CBD, CBG, CBN, THC. En dan staat er THCV, met een letter erachter die je niet verwacht. Even denk je aan een typefout, of aan een naam die iemand ergens heeft verzonnen. Dat is het niet. Die V hoort er scheikundig bij, en hij verwijst naar een hele tweede serie stoffen in dezelfde plant. In het standaardoverzicht van de plantenscheikunde staat die serie netjes beschreven [1]. Geen mysterie dus. Wel iets om even uit te leggen, want de meeste lijstjes op internet laten precies dat weg.

Een naam die niets aan het toeval overlaat

De uitgang -varine, familiebreed

In de cannabinoïdenfamilie is geen naam willekeurig gekozen [1]. Leg je de lijst naast elkaar, dan zie je steeds hetzelfde patroon: een basisnaam voor de stofsoort, en daarachter een uitgang die iets over de bouw van het molecuul vastlegt. Cannabidivarine en cannabigerovarine dragen dezelfde uitgang als tetrahydrocannabivarine [1]. Steeds -varine. Steeds dezelfde afspraak.

Die afspraak maakt de lijst leesbaar. Zie je -varine achter een bekende cannabinoïdenaam, dan weet je in welke serie je zit voordat je één structuurformule hebt bekeken. Het is een systeem, geen versiering. En de afkorting THCV komt rechtstreeks uit die volledige naam: tetrahydrocannabivarine, ingekort tot vier letters waarvan je er drie al kende.

Het standaardwerk waarin dit soort namen bij elkaar staat, is de bespreking van ElSohly en Slade uit 2005 over de chemische bestanddelen van de plant [1]. Dat is geen betoog en geen theorie, maar een catalogus: stof na stof, met de familie waar elke naam bij hoort. THCV staat daar tussen de rest, als gedocumenteerd familielid en niet als curiositeit [1]. Dat is ook waarom die V geen tikfout kan zijn. Hij zit in de systematiek van de hele familie ingebouwd.

Drie koolstofatomen tegenover vijf

Wat legt die uitgang dan precies vast? De lengte van één zijketen. Aan het cannabinoïdenskelet hangt een rechte keten koolstofatomen. Bij THC bestaat die keten uit vijf koolstofatomen, de pentylketen. Bij THCV zijn het er drie, de propylketen. Het verschil is dus twee koolstofatomen [1].

Twee. Dat is de hele scheikundige afstand tussen die twee namen.

Voor wie de naamgeving van de organische scheikunde niet dagelijks tegenkomt: propyl staat voor drie koolstofatomen achter elkaar, pentyl voor vijf. Die getallen zitten in de voorvoegsels zelf, net als in propaan en pentaan. De keten wordt geteld, en het aantal krijgt een naam. Verder blijft in die vergelijking het skelet onveranderd [1]. Dezelfde ringen, dezelfde bouw, één stukje keten korter. In een structuurformule zie je het verschil aan één uiteinde van het molecuul, en daarnaast loopt alles gelijk.

Precies daarom is dit paar in leerboeken zo'n bruikbaar voorbeeld. Een kleine structurele ingreep, en het molecuul krijgt een eigen naam en een eigen dossier [1].

THCV in het overzicht van 2005

Gedocumenteerd, in kleine hoeveelheden

De catalogus van 2005 doet iets nuttigs: hij zet de hoeveelheden in verhouding. THCV staat er als beschreven lid van de familie, niet als uitzondering die ergens in een voetnoot is beland [1]. Tegelijk staat er bij dat het om kleine hoeveelheden gaat in het meeste materiaal dat is geanalyseerd [1].

Beide dingen zijn waar, en ze spreken elkaar niet tegen. De propylserie is reëel en gedocumenteerd. De pentylserie staat ernaast, in een veel grotere hoeveelheid [1].

Dat verschil in hoeveelheid loopt door de rest van dit onderwerp heen. Van THC ligt vast dat het in ruime mate in de plant aanwezig is en dat het psychoactief is [1]. Van THCV ligt vast dat het in kleine hoeveelheden aanwezig is en dat de farmacologie een open onderzoeksvraag blijft [1]. Twee regels in dezelfde catalogus, met daarachter twee heel verschillende stapels papier: bij de ene stof een lange reeks publicaties, bij de andere een kolom die op dit punt leeg blijft [1].

Gelijkenis in structuur, twee aparte dossiers

Hier ligt de valkuil van dit onderwerp. Uit twee koolstofatomen verschil is niets af te leiden over de farmacologie. Structurele gelijkenis betekent geen functionele gelijkwaardigheid, en een structureel verschil is evenmin de belofte van een andere uitkomst [1].

Dat klinkt streng, en dat is het ook. Het is de reden dat de literatuur THC en THCV als twee regels naast elkaar houdt in plaats van de ene uit de andere te verklaren. Elke stof krijgt een eigen naam, een eigen nummer in de catalogus en een eigen dossier [1].

Wat je op internet vaak leest, is de omgekeerde beweging: eerst de naam THC herkennen, dan de V erbij lezen en er vervolgens een verwachting aan hangen. Die stap staat niet in de bron. In het overzicht van 2005 staat wat er in de plant is aangetroffen en in welke hoeveelheid [1], en de vraag hoe THCV zich gedraagt, staat daar als open onderzoeksvraag [1]. Dat is een eerlijk antwoord, ook al is het geen bevredigend antwoord. Twee koolstofatomen zijn een meetbaar gegeven. Een verwachting is dat niet.

De route in de plant, stap voor stap

1. Het beginpunt van de bekendste route staat in een publicatie uit 1998. Fellermeier en Zenk beschreven daarin een hennepenzym dat olivetolaat prenyleert. Het product van die enzymstap is cannabigerolzuur, in dezelfde publicatie omschreven als de voorloper van tetrahydrocannabinol [2].
2. Die stap is de toegangspoort tot de pentylcannabinoïden [2]. Alles wat verder in die serie ontstaat, komt langs dit punt. Eén reactie, en de keten van vijf koolstofatomen zit vast in het molecuul.
3. Vanaf dat gemeenschappelijke splitspunt nemen plantenzymen het over. Zij leveren eerst zure vormen op, en pas daaruit komen later de namen die de meeste mensen kennen: THC, CBD en CBC [2]. De volgorde is dus zuur eerst, bekende afkorting daarna.
4. Aan de varinekant staat een eigen voorloper: cannabigerovarinezuur. Dat is de tegenhanger van cannabigerolzuur, het zuur dat in 1998 als voorloper van tetrahydrocannabinol werd beschreven [2]. Zelfde plaats in het schema, andere ketenlengte.
5. Vanaf het splitspunt lopen er dus twee series naast elkaar. Verschillende voorlopers, aparte sporen. De pentylkant vertrekt bij cannabigerolzuur [2], de varinekant bij cannabigerovarinezuur. Ze kruisen elkaar daarna niet meer.
6. THCV komt via diezelfde zuur-voorloperchemie tot stand als de rest van de familie. Geen aparte scheikunde en geen buitenbeentje: dezelfde volgorde van stappen, met een keten van drie koolstofatomen in plaats van vijf [1].
7. De naamgeving volgt de keten, niet de route. Wat op de varinelijn ontstaat, krijgt de uitgang -varine: cannabidivarine, cannabigerovarine, tetrahydrocannabivarine [1]. Wie de uitgang leest, leest de zijketen mee.
8. In de catalogus van 2005 staan beide series gedocumenteerd. De propylserie is beschreven en reëel, de pentylserie staat ernaast in een veel grotere hoeveelheid [1]. Het overzicht noemt dus niet één van de twee, maar weegt ze.
9. Zet je THC en THCV in dezelfde vergelijking, dan blijft het skelet ongewijzigd en wisselt alleen de zijketen van lengte [1]. Daarmee vullen de plantroute uit 1998 [2] en de namenlijst uit 2005 [1] elkaar op dit punt precies aan.

Waar de varinelijn hoger uitvalt

Niet elke cannabisplant heeft hetzelfde profiel. Het gehalte aan varine-cannabinoïden ligt in sommige cannabispopulaties hoger [1]. De oorzaak zit in verschillen tussen populaties, niet in wat er na de oogst met het materiaal gebeurt [1].

Dat onderscheid is praktischer dan het lijkt. Drogen, bewaren en verwerken maken een zijketen niet korter of langer. Een pentylprofiel wordt daar geen propylprofiel van. Wat er aan varine-cannabinoïden in een partij plantmateriaal zit, zat er al in de plant zelf.

Ook in die populaties blijft het om bescheiden hoeveelheden gaan. Het overzicht van 2005 zet de propylserie en de pentylserie naast elkaar, en de pentylserie staat er in een veel grotere hoeveelheid [1]. Beide feiten horen bij elkaar: hoger dan elders is niet hetzelfde als ruim aanwezig.

Hieronder staan de harde gegevens uit de twee besproken publicaties op een rij, zonder tussenstappen.

• Zijketen: drie koolstofatomen bij THCV, vijf bij THC, verschil van twee [1].
• Skelet: in die vergelijking ongewijzigd; alleen de ketenlengte verschilt [1].
• Naamgeving: de uitgang -varine, dezelfde afspraak als bij cannabidivarine en cannabigerovarine [1].
• Voorlopers: cannabigerolzuur aan de pentylkant [2], cannabigerovarinezuur aan de varinekant.
• Hoeveelheid: kleine hoeveelheden in het meeste materiaal dat is geanalyseerd [1].
• Gehalte per populatie: hoger in sommige cannabispopulaties, door populatieverschillen en niet door de verwerking na de oogst [1].
• Onderzoeksstand: bij THC een lange reeks publicaties, bij THCV de farmacologie als open vraag [1].
• Assortiment: geen THCV-product bij Cibdol, en ook geen in voorbereiding.

Drie criteria voordat iets in een flesje gaat

Dan de vraag die op zo'n pagina hoort, en het antwoord staat er zonder omhaal: Cibdol verkoopt geen THCV. Er is geen product, en er ligt er ook geen klaar voor later.

Waarom niet? Omdat een formule bij ons langs drie voorwaarden moet. Een aanvoer van grondstof die betrouwbaar is. Een onafhankelijke controle per charge, zodat het gehalte in de fles te herleiden is naar een analyse. En een duidelijke reden waarom juist die stof in het flesje zit. THCV haalt die drie op dit moment niet, en dat is een saai antwoord in plaats van een spannend antwoord.

De standaard erachter staat sinds 2014 vast en is sindsdien niet verschoven. Wie zo lang met cannabinoïden bezig is, raakt gewend aan de formulering: deze niet, nu niet, en dit is precies waarom. Dat is minder aantrekkelijk dan een nieuwe naam op een label, en het scheelt je een aankoop waar geen dossier bij hoort.

Wat er wel in de flesjes zit, staat per product opgeschreven. Wie cbg olie koopt, ziet cannabigerol op het etiket en het gemeten gehalte in het bijbehorende rapport. Voor cbg druppels en voor de combinatie van cbg en cbd olie geldt hetzelfde: naam op het label, getal in de analyse.

• Leverbaarheid: grondstof die in constante kwaliteit beschikbaar is.
• Verificatie: een onafhankelijke analyse per charge, niet per belofte.
• Reden: een heldere aanleiding voor de aanwezigheid van een stof in de formule.
• Status van THCV: geen product, geen planning, geen uitzondering op de drie punten hierboven.
• Vaste maat: dezelfde standaard sinds 2014, ook wanneer die tot een nee leidt.

Cannabinoïden, terpenen en aangrenzende termen

Rond een naam als THCV staan zoektermen die er dichtbij lijken te liggen, maar die in een andere rubriek thuishoren. Terpenen bijvoorbeeld: dat is de aromatische fractie van de plant, met een eigen namenlijst die losstaat van de cannabinoïdenlijst. Een propylzijketen zegt niets over een terpeen, en een terpeennaam zegt niets over een zijketen.

Het endocannabinoïde systeem is opnieuw een eigen begrippenkader, met receptoren en lichaamseigen moleculen als onderwerp. Deze pagina blijft aan de kant van de plantenscheikunde: welke stof, welke keten, welke voorloper, welke hoeveelheid [1].

Ook vragen rond cbd wetgeving lopen langs een ander spoor. Die gaan over grenswaarden, categorieën en documentatie, niet over de vraag hoeveel koolstofatomen er aan een molecuul hangen. Het loont om die twee gescheiden te houden, want ze hebben verschillende bronnen en verschillende antwoorden.

Van een propylnaam naar een chargerapport

Een cannabinoïdenaam op een pagina is geen getal in een fles. Het getal ontstaat pas verderop in de keten: bij de extractie, en daarna in de analyse. Termen als co2 extractie en superkritische co2 extractie beschrijven hoe een extract uit plantmateriaal wordt gewonnen. Ze beschrijven niet welke cannabinoïde er in welk gehalte in terechtkomt. Dat staat in het rapport dat bij de charge hoort.

Zo lees je een flesje van achter naar voren. Eerst het etiket: welke cannabinoïden staan er genoemd, en in welke draagolie. Dan de analyse per charge: welk gehalte is er gemeten, en op welke datum. Bij cannabigerol olie vind je op die twee plaatsen dezelfde naam terug, en dat is precies de bedoeling van zo'n rapport.

Voor THCV bestaat die tweede regel niet, want er is geen charge en dus geen analyse. Wat er over de stof vastligt, staat in de catalogus van 2005 en in de biosynthesepublicatie van 1998 [1,2]. Dat is de stand van zaken, en dat is voorlopig ook alles.