Waar CBD-onderzoek precies over gaat

Zaterdagochtend, groepsgesprek op je telefoon. Iemand deelt een screenshot van een productpagina, met daaronder een regel waarin het woord onderzoek staat. Je tikt door naar de bron en komt uit bij vijftien regels samenvatting. Geen jaartal, geen auteur, geen aantal deelnemers, geen route. En dan de vraag die blijft hangen: waar gaan de publicaties over cannabidiol bij mensen dan wel over?

De gegevens achter één screenshot

Het antwoord zit in publicaties die elk een smal onderwerp hebben. Eén studie die het hele veld dekt bestaat niet. De breedste bundeling van menselijke gegevens tot dat moment is de systematische review van Millar uit 2018 [1]. Een systematische review verzamelt geen nieuwe deelnemers, maar loopt de gepubliceerde studies volgens vaste criteria na en zet ze naast elkaar.

Vier processen, drie toedieningsroutes

Farmacokinetiek klinkt zwaar, maar het gaat om vier stappen op een rij: opname, verdeling over het lichaam, omzetting in de lever en uitscheiding. De review van 2018 bracht de tot dan gepubliceerde menselijke metingen per stap samen [1]. De toedieningsroute staat daar als aparte variabele in, en drie routes komen in de opgenomen studies terug: doorslikken, inhaleren en intraveneus. Dezelfde hoeveelheid via een andere route levert andere meetwaarden op, en daarom houdt de review de routes gescheiden in plaats van ze bij elkaar op te tellen [1].

Waar dezelfde review dun wordt

Twee beperkingen tekent Millar in 2018 zelf op [1]. Voor verschillende routes zijn de gegevens schaars: weinig studies, kleine deelnemersaantallen, uiteenlopende opzetten. En tussen deelnemers lopen de gemeten waarden ver uiteen, ook binnen één studie met vaste hoeveelheden [1]. Een gemiddelde uit zo'n publicatie is daarmee een groepsgetal, geen cijfer dat voor één persoon geldt. Wie een getal uit een samenvatting overneemt, neemt die spreiding stilzwijgend mee. Precies dat gegeven verdwijnt als eerste uit een screenshot.

Het veiligheidsoverzicht van 2017

Een tweede soort publicatie loopt de literatuur na op verdraagbaarheid. Iffland en Grotenhermen deden dat in 2017 [2]. Geen nieuw experiment, maar een doorkijk van wat er tot dat jaar was gepubliceerd, met twee uitkomsten: een catalogus van gerapporteerde bijwerkingen en een lijst met vragen die openbleven. Zoekopdrachten rond cbd bijwerkingen komen bij precies dit type overzicht uit. Handig om te weten wat er dan in zo'n catalogus staat: meldingen die in studies zijn genoteerd. Gerapporteerd betekent in die taal opgetekend, niet dat de oorzaak vaststaat. Een overzicht vat samen wat anderen hebben gemeten en voegt zelf geen deelnemers toe.

Gedeelde enzymen in de lever

Bij de open vragen noemt de review van 2017 twee dingen bij naam [2]. Interacties met andere stoffen. En het gegeven dat cannabidiol in de lever wordt omgezet door enzymen die ook andere stoffen verwerken. Zo'n enzymsysteem is een gedeelde en eindige capaciteit: staan er twee stoffen in de rij voor hetzelfde enzym, dan kan de omzetting van beide verschuiven. De publicatie zet dat neer als terugkerend thema, niet als een uitspraak per combinatie [2]. Welke combinaties precies zijn nagemeten, en welke helemaal niet, blijft dus een vraag met een eigen antwoord per stof.

De 5-HT1a-meting van 2005

Naast metingen bij deelnemers bestaat er laboratoriumonderzoek, en dat is een ander soort gegeven. Russo en collega's legden in 2005 agonisme van cannabidiol vast aan de 5-HT1a-receptor, een serotoninereceptor [3]. Agonisme betekent daar: de stof bindt aan de receptor en activeert die. Dat is een gemeten binding in een opstelling, met een eigen geldigheidsgrens. En 5-HT1a hoort niet bij de cannabinoïdenreceptoren CB1 en CB2, waar het vocabulaire rond het endocannabinoïde systeem doorgaans begint.

• Wat vastligt: agonisme aan de 5-HT1a-receptor, in laboratoriumcondities, gepubliceerd in 2005 [3].
• Wat die publicatie niet levert: deelnemers, vastgelegde hoeveelheden en een vergelijkingsgroep, want dat hoort bij een ander studietype.
• Wat de review van 2018 er wel bij zet: opname, verdeling, omzetting en uitscheiding bij mensen, per route apart bekeken [1].
• Wat ernaast staat: terpenen, de aromatische fractie van hennep, met eigen literatuur en een eigen rubriek.
• Wat over productie gaat en niet over metingen: superkritische CO2-extractie beschrijft hoe een extract uit gemalen plantmateriaal komt.
• Wat een andere stofnaam is: zoektermen als cbg olie, cbg druppels of cannabigerol olie leiden naar cannabigerol, met eigen gegevens.
• Wat in een aparte rubriek thuishoort: cbd wetgeving, met documenten die per land verschillen.
• Wat per charge te controleren is: het analyserapport bij een flesje, met de gemeten cannabinoïdengehaltes.

Twee kolommen, één stofnaam

Zeven punten bij een uitspraak

1. Kijk wie de studie heeft uitgevoerd en wie hem heeft gefinancierd. Beide gegevens staan in de publicatie zelf, en beide verdwijnen zodra een uitspraak wordt doorgegeven.
2. Vraag naar het studietype. Een casusverslag over één persoon en een gerandomiseerde studie met een vergelijkingsgroep staan in dezelfde literatuur, maar wegen niet hetzelfde.
3. Zoek de vergelijkingsgroep. Zonder tweede arm valt een gemeten verandering niet los te maken van de context rond de meting, zoals de bespreking van 2020 uiteenzet [4].
4. Lees welke formulering is onderzocht. Een tot in detail beschreven samenstelling uit een protocol is een ander uitgangspunt dan een willekeurige formule met een eigen draagolie.
5. Let op de route. De review van 2018 houdt doorslikken, inhaleren en intraveneus apart, omdat de gemeten waarden per route uiteenlopen [1].
6. Kijk of de eindpunten vooraf zijn verklaard. Eindpunten die na het bekijken van de gegevens zijn gekozen, leveren een ander soort uitkomst.
7. Neem de spreiding mee. Millar tekende in 2018 op dat de waarden tussen deelnemers ver uiteenliepen, ook bij vaste hoeveelheden [1].

Ervaringsverhalen en de meting van 2020

1. Colloca en Barsky brachten in 2020 placebo en nocebo samen als gemeten grootheden, in een klinische bespreking, niet als beeldspraak [4].
2. Drie factoren staan daar bij naam: verwachting, de context waarin iets wordt gegeven, en wat iemand vooraf al gelooft [4].
3. Die factoren raken in dezelfde bespreking twee soorten uitkomst tegelijk: wat deelnemers rapporteren, en meetbare fysiologische reacties [4].
4. Nocebo is de andere helft van het begrippenpaar, in dezelfde publicatie uit 2020 opgetekend en met dezelfde onderdelen beschreven [4].
5. Daarmee is aan te wijzen wat een reeks ervaringsverhalen niet doet: de stof en de verwachting eromheen blijven er in één geheel zitten [4].
6. Vandaar de opzet met een vergelijkingsgroep in gerandomiseerde studies: twee armen splitsen wat één arm bij elkaar optelt.
7. Honderd gelijkluidende verslagen blijven honderd verslagen. Het aantal verandert het studietype niet, en dus ook niet wat er gemeten is.
8. Wat per flesje wel vastligt, staat in het analyserapport van de charge. Cibdol houdt zich sinds 2014 met cannabinoïden bezig en publiceert die rapporten per product.