Ile CBD? Co naprawdę zapisano w piśmiennictwie

Zanim padnie jakakolwiek liczba

1. Dwie osoby, ten sam olej, ta sama ilość odmierzona z butelki z zakraplaczem. Jedna robi to o siódmej rano, druga po obfitej kolacji. Liczba wydrukowana na kartoniku jest w obu przypadkach identyczna i w obu przypadkach nie mówi tego, co ludzie chcą wiedzieć: ile kannabidiolu pojawi się potem we krwi. Przegląd Millara i współpracowników z 2018 roku, który zebrał opublikowane pomiary u ludzi, opisuje tę bazę dowodów jako ograniczoną i niespójną [1]. To nie ostrożność redakcyjna. To opis stanu piśmiennictwa.
2. Rozbieżność nie mieści się między dwiema pracami, ale rozciąga się na cały zbiór. Ten sam przegląd notuje szeroką zmienność wyników pomiędzy badaniami oraz pomiędzy poszczególnymi uczestnikami [1]. Dochodzi do tego rzecz, która zwykle umyka: bezpośrednich porównań, w których jedna grupa otrzymywałaby kannabidiol dwiema różnymi trasami w ramach jednego protokołu, jest bardzo niewiele [1]. Zbiór składa się więc z pomiarów wykonanych osobno, w różnych warunkach i w różnych ośrodkach.
3. Zakres przeglądu obejmuje podanie doustne, podanie na błonę śluzową jamy ustnej, wziewne oraz dożylne [1]. Zestawione obok siebie te trasy nie dają porównywalnych wartości, bo ekspozycja różni się między nimi w sposób istotny [1]. Stąd pierwsza zasada odczytu liczby z publikacji: najpierw sprawdza się trasę podania, dopiero potem patrzy się na wynik. Pomiar po podaniu dożylnym nie odpowiada niczemu, co dzieje się z butelką w kuchni.
4. Najsłabiej opisana jest przy tym ta trasa, która w praktyce interesuje najwięcej osób. Wchłanianie po podaniu doustnym pozostaje w piśmiennictwie scharakteryzowane słabo, a samych danych doustnych jest niewiele [1]. Nie chodzi o brak jakichkolwiek pomiarów. Chodzi o to, że zbiór jest cienki i niejednorodny, więc nie daje się z niego wyprowadzić jednej wartości obowiązującej dla różnych ludzi i różnych warunków [1].
5. Kapsułki CBD, olej konopny w kapsułkach oraz butelka z zakraplaczem należą do tego samego wiersza, czyli do podania doustnego [1]. Format zmienia to, jak liczba zostaje wydrukowana, a nie to, jak wygląda zbiór dowodów stojący za nią. Kapsułki konopne mają zawartość zapisaną na opakowaniu przez wytwórcę, olej odmierza się samodzielnie. Trasa przez przewód pokarmowy i wątrobę pozostaje w obu wypadkach ta sama [1].
6. Osobno prowadzi się jeszcze jedną rzecz. Pomiar po jednym podaniu i pomiar przy podawaniu powtarzanym to dwie różne sytuacje farmakokinetyczne. Badanie Taylora i współpracowników z 2018 roku prowadziło je w oddzielnych ramionach protokołu, właśnie dlatego, że nie sumują się w jedną wartość [2]. Liczba opisana dla pojedynczego podania nie opisuje sytuacji po kilku dniach podawania, i odwrotnie.
7. Przepisanie wartości z publikacji na etykietę bywa mylące, nawet gdy arytmetyka została wykonana bez błędu. Liczba z badania jest nierozdzielna od tego, jak badanie zbudowano: kto brał udział, jak przygotowano preparat, czy podanie odbywało się pod nadzorem, kiedy pobierano krew [2]. Tego zapisu na kartoniku nie ma i nie da się go tam zmieścić. Sama wartość podróżuje dalej, warunki zostają w publikacji.
8. Na zamknięcie tej listy warto rozdzielić dwa pytania, które w wyszukiwarce stoją tuż obok siebie. Terpeny, oznaczenie pełnego spektrum czy ekstrakcja CO2 opisują skład i sposób otrzymania ekstraktu. Pytanie o ilość dotyczy czegoś innego: tego, co zapisano w pomiarach u ludzi i z jakimi ograniczeniami [1]. Dwa różne zestawy dokumentów, dwa różne wiersze.

Doustnie znaczy: najpierw wątroba

Cząsteczka podana doustnie nie idzie prosto do krwi. Najpierw przechodzi przez przewód pokarmowy, potem przez wątrobę, a do krążenia wchodzi to, co z niej zostanie. Przegląd z 2018 roku opisuje kannabidiol jako substancję poddaną istotnej przemianie wątrobowej jeszcze przed dotarciem do krążenia [1]. Konsekwencja została w tym samym miejscu zapisana wprost: szeroki rozrzut wyników pomiędzy poszczególnymi osobami w opublikowanych danych [1].

Ta sama wątroba obsługuje wiele innych cząsteczek. Piśmiennictwo wskazuje, że kannabidiol korzysta z tej samej maszynerii enzymatycznej co szeroki zbiór substancji podawanych doustnie, a wzajemne wpływy opisuje jako osobny temat badawczy, nie jako zdanie dopisane pod tekstem [1]. To rozróżnienie ma znaczenie przy czytaniu liczb, bo zapis o wspólnym szlaku przemiany jest częścią obrazu farmakokinetycznego na równi z trasą podania i momentem pomiaru.

Zbiór danych doustnych pozostaje przy tym najcieńszy w całym przeglądzie [1]. Pomiary pochodzą z prac o różnych układach, a wchłanianie tą trasą opisano jako słabo scharakteryzowane [1]. Kiedy więc pytanie brzmi krótko, czyli po prostu: ile, trafia ono dokładnie w ten fragment zbioru, w którym dane są najbardziej rozproszone.

• Trasa podania. Cztery drogi zestawione w przeglądzie z 2018 roku, od doustnej po dożylną, z ekspozycją istotnie różną między nimi [1]. Wartość podana bez trasy nie mówi, o jakiej sytuacji jest mowa.
• Pierwsze przejście. Po podaniu doustnym przemiana w wątrobie zachodzi przed wejściem substancji do krążenia, co przegląd wskazuje jako źródło szerokiego rozrzutu w publikowanych danych [1].
• Osoba. Zmienność międzyosobnicza opisana jako szeroka, w obrębie tych samych warunków pomiaru [1]. Dwie osoby w jednym protokole mogą dać dwie różne krzywe stężeń.
• Praca. Zmienność między badaniami, przy bardzo niewielu bezpośrednich porównaniach prowadzonych w jednym układzie [1]. Zestawianie wyników z dwóch publikacji nie zastępuje takiego porównania.
• Liczba podań. Podanie jednorazowe i podawanie powtarzane prowadzono w 2018 roku jako osobne ramiona, bo opisują dwie różne sytuacje farmakokinetyczne [2].
• Wspólny szlak. Ta sama rodzina enzymów wątrobowych obsługuje kannabidiol i wiele innych podawanych doustnie cząsteczek, co piśmiennictwo prowadzi jako odrębne zagadnienie [1].

Liczba z badania trzyma się swojego protokołu

Ślepa próba, placebo, wzrastające ilości

Badanie Taylora i współpracowników z 2018 roku dobrze pokazuje, z czego składa się wartość, na którą potem powołują się teksty w internecie [2]. Przydział do grup był losowy. Uczestnicy i prowadzący nie wiedzieli, kto otrzymuje kannabidiol, a kto placebo, bo protokół był podwójnie zaślepiony i miał ramię placebo [2]. Ilości rosły w kolejnych grupach, zgodnie z układem wzrastającym, zamiast być ustalone z góry na jednym poziomie [2]. Podanie odbywało się pod nadzorem, więc moment i sam przebieg podania są zapisane, a nie zrelacjonowane po fakcie [2]. Preparatem był wysoko oczyszczony kannabidiol przygotowany na potrzeby protokołu [2]. Krew pobierano według harmonogramu, żeby wchłanianie potwierdzić pomiarem, a nie założeniem [2]. Doszła do tego część sprawdzająca podanie razem z posiłkiem, a uczestnikami byli zdrowi ochotnicy, u których notowano bezpieczeństwo oraz tolerancję [2].

Każdy z tych elementów odejmuje jedną niepewność. Losowy przydział odejmuje wpływ tego, kto trafia do której grupy. Zaślepienie odejmuje udział oczekiwań w tym, co zostaje zgłoszone. Ramię placebo daje tło, na którym wynik da się odczytać. Nadzór odejmuje niepewność co do samego podania. Pobranie krwi zamienia założenie w pomiar. Zdjęcie któregokolwiek z tych warunków zmienia to, co liczba znaczy, choć na papierze wygląda ona wtedy identycznie.

Jednorazowo, a potem powtarzalnie

Drugie rozróżnienie w tym samym badaniu dotyczy czasu. Podanie pojedyncze prowadzono osobno od podawania powtarzanego, w oddzielnych ramionach [2]. Powód jest prosty: to nie ta sama sytuacja obserwowana dłużej, ale dwie różne sytuacje farmakokinetyczne [2]. Wartość opisana dla pierwszego podania nie przenosi się więc automatycznie na obraz z kolejnych dni, a wartość z ramienia powtarzanego nie opisuje pierwszego razu.

Tu widać, dlaczego przepisanie wyniku z publikacji na opakowanie bywa mylące, choć rachunek został zrobiony poprawnie. Liczba jest nierozdzielna od układu badania, a układu badania na kartoniku nie ma. Kartonik zawiera zawartość i skład. Nie ma na nim harmonogramu pobrań krwi, nadzoru nad podaniem, ramienia placebo ani zapisu, że ilości rosły w kolejnych grupach [2]. Przy odczycie tekstu, który powołuje się na badanie, da się natomiast sprawdzić cztery rubryki: trasa podania, liczba podań, rodzaj preparatu i to, kto brał udział [1][2]. Bez nich zostaje sama cyfra, a przegląd z 2018 roku pokazuje, jak szeroko takie cyfry się między sobą rozjeżdżają [1].

Masa ciała w protokole, nie w prostej proporcji

Masa ciała pojawia się w piśmiennictwie i bywa zmienną, według której przelicza się ilość w protokołach badawczych [1]. To dwa osobne zapisy, a ich zlanie w jeden prowadzi do wniosku, którego w danych nie ma. Protokół przelicza ilość na kilogram, bo potrzebuje porównywalności między uczestnikami i bo tak buduje się układ wzrastający [2]. Z tego nie wynika, że w zapisie pomiarów u ludzi istnieje prosta reguła proporcjonalna, którą dałoby się przyłożyć do oleju odmierzanego samodzielnie w domu [1].

Powód stoi w tym samym przeglądzie. Między masą ciała a stężeniem we krwi mieści się wszystko, co wskazano jako źródła rozrzutu. Trasa podania. Przemiana w wątrobie przed wejściem do krążenia. Zmienność między osobami i między pracami. Cienki, niejednorodny zbiór danych doustnych [1]. Każdy z tych wierszy działa na wynik osobno, a bezpośrednich porównań, które pozwoliłyby je rozplątać w jednym protokole, jest bardzo niewiele [1].

Cibdol formułuje i bada kannabinoidy od 2014 roku, i odpowiedź na to jedno pytanie przez ten czas się nie zmieniła. Liczba z opakowania jest sprawdzalna w dokumentacji partii. Liczba opisująca ekspozycję u konkretnej osoby nie stoi w żadnej publikacji, bo piśmiennictwo takiej wartości nie zawiera [1].

Liczby urzędowe i granice państw

Obok danych z pomiarów istnieje drugi zbiór liczb, wcale nie farmakokinetyczny. W Wielkiej Brytanii urząd do spraw żywności podał wartość o charakterze zaleceniowym, odnoszącą się do kannabidiolu w suplementach żywnościowych. W państwach UE podejście do tego zagadnienia pozostaje rozbieżne, więc jedna liczba nie przenosi się przez granicę razem z butelką. Takie wartości bywają też korygowane po przeglądzie dowodów, co odróżnia je od stałej fizycznej i zbliża do decyzji administracyjnej.

Warto więc czytać oba zbiory osobno. Pomiar u ludzi opisuje, co zaobserwowano w danym układzie badawczym [1][2]. Zapis urzędowy opisuje, jak dana jurysdykcja porządkuje obecność kannabidiolu w suplementach żywnościowych. Pierwszy zbiór rozrzuca się szeroko i ma cienkie miejsca. Drugi jest jednoznaczny w brzmieniu, ale zmienny w czasie i różny między państwami. Żaden z nich nie zamienia się w drugi, i żaden nie zastępuje rozmowy z osobą, która zna pełny wykaz preparatów przyjmowanych przez daną osobę, bo wspólna maszyneria enzymatyczna wątroby jest w piśmiennictwie osobnym tematem [1].

Zmienna, zapis, źródło