Wat doet CBD op de huid?

Wat gebeurt er eigenlijk met cannabidiol zodra het op de huid komt? Het eerlijke antwoord begint niet bij een uitkomst, maar bij een kaart.

Wat er in 2009 in huidweefsel is opgetekend

In 2009 zetten Bíró en collega's op een rij wat er in huidweefsel is aangetroffen: cannabinoïdereceptoren én lichaamseigen signaalmoleculen, in meerdere typen huidcellen [1]. Dat is een inventarisatie. Geen uitkomst, geen uitspraak over wat een crème doet, maar een opsomming van onderdelen die in weefsel zijn teruggevonden.

Die lichaamseigen moleculen heten endocannabinoïden: signaalstoffen die het lichaam zelf maakt. De twee die het vaakst in de literatuur staan, zijn anandamide en 2-arachidonoylglycerol. Ze horen bij het vocabulaire rond het endocannabinoïde systeem, een term die je ook buiten huidonderzoek tegenkomt, en die op zichzelf niets over een specifiek product vastlegt.

Er staat nog iets in dezelfde inventarisatie, en dat detail wordt vaak overgeslagen. Naast de receptoren en de signaalmoleculen zijn in de huid ook twee afbraakenzymen gerapporteerd: vetzuuramidehydrolase en monoacylglycerollipase [1]. Enzymen die signaalstoffen afbreken, dus. Daarmee verschuift de beschrijving. De huid komt in die publicatie niet naar voren als een oppervlak waarop toevallig receptoren zitten, maar als een plek waar lokale omzetting van cannabinoïden aan de orde is [1].

Dat is een interessant onderscheid, en het is ook precies waar dit gegeven ophoudt. Een kaart van een signaalsysteem is anatomie. Hij zegt waar iets zit en welke onderdelen aanwezig zijn. Hij zegt niets over wat er in een badkamer gebeurt, en de publicatie beweert dat ook niet.

De rest van de onderzoeksstand op dit onderwerp bestaat uit twee soorten proeven: experimenten met celkweken, en permeatiemetingen aan huidmonsters. Twee opstellingen, allebei buiten het lichaam. Wie de literatuur op dit punt naloopt, houdt dus een kaart plus twee soorten labgegevens over.

• cannabinoïdereceptoren aangetroffen in meerdere typen huidcellen [1]
• endocannabinoïden: lichaamseigen signaalstoffen, met anandamide en 2-arachidonoylglycerol als de meest beschreven twee
• twee afbraakenzymen gerapporteerd in de huid: vetzuuramidehydrolase en monoacylglycerollipase [1]
• daarmee de huid omschreven als plek van lokale omzetting, niet louter als receptordragend oppervlak [1]
• de overige gegevens: proeven met celkweken en permeatiemetingen aan huidmonsters

Barrière, talg en haarzakjes op één lijst

Tien jaar na die inventarisatie kwam er een bespreking bij. Tóth en collega's brachten in 2019 samen waar in lab- en preklinisch onderzoek verbanden zijn opgetekend tussen cannabinoïdesignalering en processen in de huid [2]. Het gaat om vijf terreinen, en het is de moeite waard ze afzonderlijk te lezen.

Het eerste is de vorming van de huidbarrière [2]. Het tweede: groei en uitrijping van keratinocyten, de cellen die de buitenste huidlaag opbouwen [2]. Het derde raakt de talgklieren, en dan specifiek de lipideproductie daarin [2]. Het vierde is het cyclische verloop van haarzakjes [2]. Het vijfde is immuunsignalering in de huid [2].

Vijf processen, één bespreking. Belangrijk is waar die gegevens vandaan komen: lab- en preklinisch materiaal. Zo'n overzicht bundelt bevindingen die in kweken en in preklinische modellen zijn opgetekend, en zet ze in een structuur. Het is geen bundel uitkomsten bij mensen die een crème gebruiken, en de auteurs presenteren het ook niet zo.

Daarom lezen dit soort publicaties anders dan ze op internet worden doorgegeven. Het in kaart brengen van receptoren levert de anatomie van een signaalsysteem op. Een bespreking die dat materiaal samenvat, is in de praktijk een uitnodiging tot verder onderzoek [2]. Dat is geen zwakte van de publicatie. Het is de rol die zo'n tekst in de literatuur heeft.

Wie de vijf terreinen naast elkaar legt, ziet ook waarom huid zo vaak in dit onderwerp opduikt. Barrière, keratinocyten, talgklieren, haarzakjes en immuunsignalering zijn precies de onderdelen waar huidonderzoek toch al naar kijkt. Dat de cannabinoïdeliteratuur bij dezelfde onderdelen uitkomt, maakt het onderwerp aantrekkelijk om over te schrijven. Het verandert niets aan het soort gegevens dat eronder ligt.

• vorming van de huidbarrière [2]
• groei en uitrijping van keratinocyten [2]
• lipideproductie in de talgklieren [2]
• het cyclische verloop van haarzakjes [2]
• immuunsignalering in de huid [2]
• herkomst van deze verbanden: lab- en preklinisch onderzoek, samengebracht in 2019 [2]

Waarom een publicatie uit 2014 zo vaak wordt aangehaald

Eén proef wordt in dit onderwerp vaker aangehaald dan alle andere. Oláh en collega's publiceerden die in 2014 [3]. De opzet is te overzien, en juist daarom is hij goed te beoordelen. Er werd gewerkt met gekweekte menselijke sebocyten: de cellen in talgklieren die de vettige fractie aanmaken. Die cellen stonden in een kweekopstelling, buiten het lichaam. Wat er is nagemeten, is cannabidiol in relatie tot de lipideproductie van die cellen en tot bijbehorend celgedrag, in vitro [3].

In vitro betekent hier letterlijk: in glas. Geen deelnemers, geen huid, geen pot crème. Een gedefinieerde blootstelling van een celkweek, met uitkomstmaten die in die kweek te meten waren. Dat is een nette proefopzet, en het is ook een begrensde proefopzet. Beide dingen zijn tegelijk waar.

Er komt een tweede punt bij, dat losstaat van de kwaliteit van het onderzoek. Het blijft één publicatie. Hoe zorgvuldig een enkele proef ook is uitgevoerd, het is later onderzoek dat een bevinding bevestigt of juist smaller maakt. Zolang dat vervolg niet in dezelfde mate op tafel ligt, blijft de bevinding een bevinding uit één opstelling.

Toch komt deze publicatie in teksten over huid geregeld terug als bewijs voor iets wat mensen aan hun huid zouden zien. Dat gaat verder dan de opzet van dat onderzoek [3]. De proef ging over gekweekte cellen en over wat in die kweek gemeten kon worden. Zodra een verwijzing daarnaar wordt gebruikt om over gebruik in het dagelijks leven te spreken, is er onderweg iets verschoven zonder dat er nieuwe metingen bij zijn gekomen.

Zo ontstaat het rare beeld dat een goed uitgevoerde celkweekproef uit 2014 tegelijk het meest geciteerde en het meest opgerekte gegeven in dit onderwerp is. De inventarisatie uit 2009 [1] en de bespreking uit 2019 [2] staan eromheen als documentatie van de signaalbiologie. Deze proef staat er als de ene concrete meting met cannabidiol en talgkliercellen. Meer staat er op dit punt niet, en dat is een gegeven, niet een tekortkoming van de auteurs.

Wat de cosmetica-omschrijving in de EU vastlegt

Naast de literatuur staat een tweede kader, en dat is juridisch van aard. In de EU en het Verenigd Koninkrijk is een cosmetisch product doelgericht omschreven: iets wat op de buitenkant van het lichaam wordt aangebracht om te reinigen, te parfumeren, het uiterlijk te veranderen, de huid in goede staat te houden en lichaamsgeur te corrigeren. De omschrijving draait dus om het doel van de toepassing.

Dat verklaart hoe een pot crème is opgebouwd, ook op papier. Op de verpakking staan ingrediënten. Ingrediënten, niet uitkomsten. Bij de CBD-huidverzorging van Cibdol staat cannabidiol tussen de huidverzorgende ingrediënten, en per charge zijn de analyses gepubliceerd, zodat de samenstelling na te lopen is voordat de pot open gaat. Dat is dezelfde documentatieroute als bij de flesjes met olie, ook al is de productcategorie een andere.

Het getal op de pot en de diffusieproeven van 2004

Op veel potten staat een milligramgetal voor cannabidiol. Dat getal legt vast hoeveel er in de verpakking zit. Het legt niet vast hoeveel er in een huidlaag terechtkomt. Dat is een andere vraag, met een eigen soort onderzoek erachter.

Dat onderzoek bestaat. In 2004 legden Stinchcomb en collega's diffusieproeven aan met menselijke huidmonsters, waarbij delta-8-tetrahydrocannabinol, cannabidiol en cannabinol naast elkaar werden gemeten [4]. Drie stoffen, één modelopstelling, metingen aan monsters. Dat is de opdracht van permeatieonderzoek: vastleggen hoe een stof zich door een huidmonster verplaatst onder omschreven labcondities.

Wat zo'n meting niet levert, is een omrekening naar een pot uit het schap. Tussen een diffusiecel in een lab en een crème op een onderarm zitten formulering, hoeveelheid, oppervlak en tijd. De publicatie uit 2004 legt de metingen vast die zijn uitgevoerd [4], en het declareerde milligramgetal blijft daarnaast een gegeven over de inhoud van de verpakking.

Van marketingtaal naar een naam en een jaartal

In dit hoekje van de markt staan veel formuleringen die naar onderzoek wijzen zonder er één te noemen. Geen auteur, geen jaartal, geen opzet. Soms zit er wel een bron onder, en dan blijkt het bij dit onderwerp geregeld dezelfde celkweekproef uit 2014 te zijn [3]. Dat is niet oneerlijk van die proef. Het is een verwijzing die zwaarder wordt belast dan de opzet toelaat.

Daarom is er maar één praktische maatstaf: een publicatie die met naam en jaartal terug te vinden is. Een vage verwijzing naar onderzoek is geen bron, hoe wetenschappelijk het rondom klinkt. En bij het weergeven van uitslagen hoort de grens erbij: waar de meting is gedaan, aan wat, en tot waar de uitspraak reikt.

Dat is ook waarom deze pagina zo kort is over huidverzorging en zo uitgebreid over opzetten. De signaalbiologie is gedocumenteerd [1] [2]. De bestaande metingen met cannabidiol zijn een celkweek en permeatieproeven [3] [4]. Wie in het zoekveld naast dit onderwerp belandt, komt terecht bij terpenen, bij cbg olie of cbg druppels, of bij het bredere vocabulaire rond het endocannabinoïde systeem. Dat zijn andere rubrieken, met eigen gegevens en eigen publicaties.

Voor de wetgeving rond CBD geldt hetzelfde onderscheid: een pot voor de huid valt onder de cosmetica-omschrijving, een flesje olie of een capsule staat in het voedselrecht als supplement. Twee rubrieken, twee sets papieren. Het analysecertificaat per charge is in beide gevallen het document waarin de gemeten samenstelling staat.

• gedocumenteerd: receptoren, lichaamseigen signaalmoleculen en afbraakenzymen in huidweefsel [1], plus de vijf procesterreinen uit de bespreking van 2019 [2]
• gemeten met cannabidiol: gekweekte menselijke sebocyten in 2014 [3] en diffusieproeven met huidmonsters in 2004 [4]
• het getal op de verpakking: de hoeveelheid in de pot, een andere grootheid dan wat een huidlaag bereikt
• de cosmetica-omschrijving in de EU: doelgericht opgesteld, gericht op de toepassing
• de maatstaf bij een bewering: een publicatie met auteur en jaartal, met de grenzen van de meting erbij