Cannabidiol en aandacht: de gegevens

Vier publicaties. Dat is het hele fundament van deze pagina, en in geen van de vier ligt cannabidiol naast een aandachtstaak. Wat ze wel vastleggen: hoe gecontroleerd aandachtsonderzoek is opgezet, welke farmacokinetische gegevens bij mensen zijn gemeten, welke observaties uit klinische dossiers zijn opgesomd, en hoe verwachting in de literatuur over placebo en nocebo is beschreven [1][2][3][4]. Vier keer iets anders dus. En één keer niets: een aandachtsuitkomst die in meerdere studies terugkomt, zit er niet tussen.

Aandachtsonderzoek in kolommen

Het onderscheid dat hier het meeste doet, is dat tussen een opzet en een bevinding. Een opzet bepaalt of een getal ergens over gaat. Een bevinding is het getal zelf. De vier aangehaalde besprekingen leveren geen aandachtsgetal op, maar elk wel hun eigen soort gegevens. Die naast elkaar zetten kost twee minuten en scheelt veel verwarring.

De eerste rij is geen publicatie maar een opzet, en juist die rij verklaart waarom de andere vier geen aandachtsuitspraak opleveren: geen van de besprekingen is gebouwd rond een aandachtstaak met een gelijkende placebo [2][4]. Dat maakt de bronnen niet minder bruikbaar. Ze gaan over opname, verdeling en uitscheiding, over observaties uit dossiers, en over de manier waarop verwachting in gemeten uitkomsten meeloopt [1][3][4].

Randomiseren, blinderen, en een nulmeting

De beschreven opzet van gecontroleerd aandachtsonderzoek heeft vier onderdelen, en ze doen alle vier iets anders. De toewijzing gaat willekeurig, dus niemand kiest wie in welke arm terechtkomt. Er is een placebo die op de toegediende vorm lijkt, zodat de armen aan de buitenkant niet van elkaar te onderscheiden zijn. De blindering is dubbel: ze geldt voor de deelnemers en voor de beoordelaars. En er is een meting vóór de toediening, waartegen de latere scores worden afgezet.

Dat vierde onderdeel klinkt het saaist en doet veel. Een nulmeting legt vast waar een deelnemer stond voordat er iets werd toegediend. Daarmee wordt de latere score vergeleken met een getal van diezelfde deelnemer, en niet met een gemiddelde uit een andere groep. Zonder dat vertrekpunt blijft onduidelijk wat er al lag en wat erna is gemeten.

Blinderen aan twee kanten heeft een eigen reden. Zolang de beoordelaar weet wie welke arm heeft gekregen, loopt die kennis mee in elke score die hij invult. Zolang de deelnemer het weet, loopt de verwachting mee in wat hij rapporteert. In de beschreven opzet worden die twee kanten daarom apart gesloten, deelnemers én beoordelaars, en niet één van de twee.

Drie soorten opzetten leveren op dit punt geen uitspraak op. Een observatie zonder blindering. Een vragenlijst waarin gebruikers hun eigen indruk invullen. En een studie met één groep, zonder vergelijkingsarm. Bij alle drie blijft het antwoord open, ook wanneer de verslagen onderling opvallend eenduidig zijn. Consistentie tussen verslagen is iets anders dan een vergelijkingsarm.

Waarom dat zo strikt wordt gehouden, staat uitgeschreven in de bespreking van Colloca en Barsky uit 2020 [1]. Zij lopen de literatuur over placebo en nocebo langs en noemen drie mechanismen bij naam: verwachting, conditionering en de context waarin iets wordt gegeven. Het bereik van die bespreking is breed, want ze dekt zowel gerapporteerde als gemeten reacties, over een lange reeks uiteenlopende uitkomsten [1]. Verwachting staat daarmee als gedocumenteerde storende variabele in de literatuur. De gevolgtrekking voor informele verslagen is kort: die zijn niet beslissend [1].

Weinig studies, grote spreiding per route

De systematische bespreking van Millar en collega's uit 2018 gaat over de farmacokinetiek van cannabidiol bij mensen [2]. Drie dingen staan daar in de conclusie. Het aantal studies is beperkt. De spreiding tussen toedieningsroutes is groot. En er zitten gaten in de gegevens, waardoor een stevige algemene uitspraak moeilijk te doen is [2]. Dat is geen tussenstand die met één extra publicatie is bijgewerkt; het is de stand zoals die in dat overzicht is opgeschreven.

Die spreiding per route heeft een praktisch gevolg voor het lezen van cijfers. Twee getallen uit twee studies zijn niet zonder meer bij elkaar te leggen wanneer de route verschilt [2]. Wie een percentage of een tijdsduur uit een samenvatting overneemt, neemt dus ook de opzet van die ene studie mee, inclusief de route waarlangs is toegediend.

Naast de farmacokinetiek staat een tweede soort gegeven. Iffland en Grotenhermen liepen in 2017 klinische dossiers langs en somden de daarin opgetekende observaties op: moeheid, veranderingen in de eetlust, klachten van maag en darmen en een veranderd slaappatroon [3]. Wie op bijwerkingen van CBD zoekt, komt bij precies die catalogus uit. Het is een opsomming van observaties, geen reeks taakscores per deelnemer.

De vierde bron gaat over een andere stof. Het overzicht van Huestis uit 2007 beschrijft de farmacokinetiek van cannabinoïden bij mensen, met opname, verdeling en uitscheiding van tetrahydrocannabinol, en zet de gemeten bloedconcentratie naast de opgetekende veranderingen, waaronder cognitie [4]. Dat maakt het een overzicht over tetrahydrocannabinol. Cannabidiol is er niet het hoofdonderwerp van, en de rijen blijven daarom apart staan [2][4].

• Beperkt aantal gepubliceerde studies bij mensen over de farmacokinetiek van cannabidiol, met benoemde gaten in de gegevens [2].
• Grote onderlinge spreiding tussen toedieningsroutes, waardoor een stevige algemene uitspraak moeilijk te doen is [2].
• Uit klinische dossiers opgetekend: moeheid, veranderingen in de eetlust, klachten van maag en darmen, veranderd slaappatroon [3].
• Verwachting, conditionering en context als bij naam genoemde mechanismen in de bespreking van placebo en nocebo [1].
• Opname, verdeling en uitscheiding van tetrahydrocannabinol, met bloedconcentratie naast opgetekende veranderingen, waaronder cognitie [4].
• Niet in deze vier bronnen: een gerandomiseerde aandachtstaak met cannabidiol en een gelijkende placebo.

Cannabigerol, terpenen en het analyserapport

Rond dit onderwerp staan in de zoekbalk woorden die er alleen op het eerste gezicht bij horen. CBG-olie, CBG-druppels en cannabigerol olie zijn drie schrijfwijzen voor formules met cannabigerol, en de vier aangehaalde besprekingen gaan over cannabidiol en tetrahydrocannabinol [2][3][4]. Terpenen vormen de aromatische fractie van hennep en hebben hun eigen namen en hun eigen gegevens. Het endocannabinoïde systeem is vocabulaire: receptoren en lichaamseigen moleculen, elders beschreven. Vier woorden, vier aparte dossiers.

Eén van die zoekvormen raakt de kern van deze pagina wel. Wie ervaringen met CBG-olie opzoekt, komt bij verslagen zonder blindering en zonder vergelijkingsarm, en dat is precies de categorie waarover Colloca en Barsky in 2020 verwachting, conditionering en context als mechanismen hebben beschreven [1]. Zulke verslagen zijn daarmee niet beslissend, ongeacht hoeveel het er zijn [1].

De productiekant staat ook los van de aandachtsvraag. CO2-extractie, en de superkritische variant daarvan, beschrijft een stap in de bereiding van een extract. In de bespreking van 2018 is de route van toedienen een variabele, de extractiemethode niet [2]. Het cannabinoïdengehalte van een specifieke charge staat in het bijbehorende analyserapport, en niet in de literatuur over aandacht.

• Terpenen: de aromatische fractie, met eigen namen per stof; in de vier aangehaalde besprekingen komen ze niet als variabele terug.
• CBG-olie, CBG-druppels en cannabigerol olie: benamingen voor formules met cannabigerol, buiten het bestek van deze vier bronnen [2][4].
• Endocannabinoïde systeem: de termen rond receptoren en lichaamseigen moleculen, apart beschreven van de farmacokinetische gegevens [4].
• CO2-extractie en superkritische CO2: stappen in de bereiding, niet de variabele die in 2018 aan de spreiding is gekoppeld [2].
• Bijwerkingen van CBD als zoekterm: de opsomming uit de dossierbespreking van 2017 [3].
• CBD-wetgeving: een eigen laag met eigen documentatie, los van de vier besprekingen hierboven.

Een aandachtsuitkomst met cannabidiol, gemeten in een gerandomiseerde en dubbelblinde opzet met nulmeting, staat in geen van de vier bronnen [1][2][3][4].