Terpeny w konopiach: skąd bierze się aromat rośliny

Aromat jako część składu rośliny

W przeglądach składu konopi opisuje się tę roślinę jako złożoną mieszaninę naturalnych składników, wśród których wymienia się terpeny obok kannabinoidów [1]. Ten sam materiał roślinny daje więc dwie grupy nazw, a chemia zapisuje je obok siebie, nie w osobnych rozdziałach. Wszystko dalsze to już nazwy, oznaczenia i dokumenty. Samo słowo „terpeny” jest nazwą zbiorczą i nie wskazuje żadnej konkretnej cząsteczki, podobnie jak słowo „kannabinoidy” nie wskazuje kannabidiolu. Kto szuka liczb, znajdzie je nie w definicji, a w dokumentacji konkretnej serii.

Zapis z 2005 roku i jego zakres

Praca ElSohlyego i Slade'a z 2005 roku opisuje zawartość rośliny jako złożoną mieszaninę naturalnych kannabinoidów, a terpeny są wymienione w tym samym opisie [1]. To zdanie porządkuje temat i na tym się zatrzymuje. Nie ma w nim procentu, nie ma nazwy odmiany, nie ma pomiaru dla żadnej butelki. Dlatego wykazy terpenów i wykazy kannabinoidów tak często sąsiadują ze sobą na jednej stronie. Kto zaczyna lekturę od kannabinoidów, po kilku akapitach trafia na terpeny, i odwrotnie.

Mieszanina, a nie pojedynczy związek

Pod jedną nazwą mieści się wiele różnych cząsteczek, i to jest pierwsza rzecz do rozdzielenia. Pytanie „czym są terpeny” ma sens na poziomie grupy, bo pojedyncze nazwy z tej grupy mają już własne zapisy w piśmiennictwie i własne oznaczenia laboratoryjne. Beta-kariofilen jest tu dobrym przykładem, bo z całej grupy ma jeden z bardziej szczegółowych zapisów [2]. Inne nazwy bywają opisane znacznie skromniej. Piśmiennictwo o konopiach zwykle podaje terpeny jako część mieszaniny, bez rozbicia na wartości dla konkretnej próbki [1]. Taki zapis jest mniej efektowny od tabeli pełnej liczb, ale też mniej podatny na nadinterpretację. Dlatego zostajemy przy tym, co opublikowano, i mówimy wprost, gdzie ten opis się zatrzymuje.

• Terpeny i kannabinoidy powstają w jednym materiale roślinnym [3].
• Skład rośliny opisano w przeglądzie z 2005 roku jako złożoną mieszaninę naturalnych związków, nie jako pojedynczy składnik [1].
• W wykazie z 2005 roku terpeny wymieniono wśród składników rośliny [1].
• W publikacji z 2008 roku beta-kariofilen zaliczono do seskwiterpenów i wymieniono pieprz czarny wśród roślin przyprawowych, których olejki eteryczne zawierają tę cząsteczkę [2].
• Przegląd Russo z 2011 roku stawia terpeny konopi obok kannabinoidów i proponuje interakcję między tymi dwoma szeregami związków [3].
• Terminem podsumowującym tę propozycję jest w piśmiennictwie „efekt otoczenia” [3].

Beta-kariofilen: sesquiterpen z osobnym wpisem

Większość nazw z tej grupy pojawia się w tekstach o aromacie i tam pozostaje. Beta-kariofilen ma zapis szerszy. W publikacji Gertscha i współpracowników z 2008 roku opisano go jako sesquiterpen, wymieniając pieprz czarny wśród roślin przyprawowych, których olejki eteryczne zawierają tę cząsteczkę [2]. Dalej idzie ta część, która wyprowadziła tę cząsteczkę do piśmiennictwa o kannabinoidach: autorzy podali selektywne wiązanie z receptorem kannabinoidowym typu 2 [2]. Stąd określenie, którym opatrzyli beta-kariofilen w swojej pracy, czyli kannabinoid obecny w diecie [2]. Nazwa terpenowa i nazwa kannabinoidowa spotykają się więc na jednej cząsteczce. Nie znaczy to, że cała grupa dostaje taki sam opis. Zapis z 2008 roku dotyczy jednej nazwy i jednego receptora [2].

Pieprz czarny jako źródło beta-kariofilenu

Czarny pieprz jest wymieniony w publikacji jako roślina zawierająca tę cząsteczkę, nie pomiar [2]. Chemicy porządkują nazwy w wykazach przez odniesienie do znanego materiału. W przypadku beta-kariofilenu informacja o wiązaniu z receptorem typu 2 znajduje się w publikacji z 2008 roku [2].

Przegląd Russo i pytanie o połączenie dwóch grup

W 2011 roku ukazał się przegląd, który postawił obok siebie terpeny konopi i kannabinoidy [3]. Russo zaproponował w nim interakcję między tymi dwiema grupami związków, występującymi w tym samym materiale [3]. Propozycja, nie pomiar. Ten rozdział jest ważny, bo w opisach handlowych hipoteza i wynik często zlewają się w jedno zdanie. Przegląd z 2011 roku zestawia dostępne dane i formułuje przypuszczenie [3]. Przegląd odnosi do tego pojęcie efektu otoczenia, wprowadzone przez Ben-Shabata i współpracowników w 1998 roku [3]. Taka ostrożność jest u nas zasadą redakcyjną, nie figurą stylistyczną, i wraca przy każdym zdaniu o badaniu.

Co podsumowuje termin „efekt otoczenia”

Określenie „efekt otoczenia” funkcjonuje w piśmiennictwie jako zwykły termin podsumowujący propozycję z 2011 roku dotyczącą współdziałania terpenów i kannabinoidów [3]. To nazwa hipotezy, nie zmierzona wielkość. Kiedy więc ten zwrot pojawia się przy opisie ekstraktu pełnego spektrum, odsyła do przeglądu z 2011 roku i do jego zakresu [3]. Zawartość kannabinoidów dla konkretnej serii to zupełnie inna rubryka, prowadzona liczbami w raporcie partii. Dwa różne rodzaje zapisu, dwa różne poziomy pewności. Warto je czytać osobno.

Nasze raporty partii a profil terpenowy

Teraz część, którą łatwo pominąć, a która rozstrzyga najwięcej. Na tej stronie nie deklarujemy profilu terpenowego żadnej receptury. Typy ekstraktu opisujemy ogólnie, jako kategorie, a nie jako specyfikację pojedynczej butelki. W publikowanej przez nas dokumentacji partii nie ma certyfikatów terpenowych, i mówimy to wprost, zamiast zostawiać czytelnika z domysłem. Puste miejsce w dokumencie nie mówi nic o zawartości, mówi tylko o zakresie wykonanego oznaczenia. Zawartość kannabinoidów to osobna rubryka i tam liczby stoją, przypisane do numeru serii. Taki podział jest praktyczny, bo pozwala sprawdzić zapis przed otwarciem opakowania, bez polegania na jednym zdaniu z opisu.

• Typy ekstraktu opisujemy na poziomie kategorii, nie jako zapis dla konkretnej butelki.
• Certyfikaty terpenowe nie występują w naszej publikowanej dokumentacji partii.
• Profil terpenowy nie jest w tym wpisie podany dla żadnej formuły.
• Dane z piśmiennictwa dotyczą pojedynczych cząsteczek, takich jak beta-kariofilen [2], a nie gotowej receptury.
• Liczby dla konkretnej serii stoją w raporcie partii, obok numeru tej serii.
• Propozycję interakcji między terpenami a kannabinoidami podpisuje przegląd z 2011 roku, i tak ją cytujemy [3].

Terpeny w wyszukiwarce: sąsiedztwo pytań o ekstrakty

Obok samego hasła „terpeny” w wyszukiwarce pojawiają się głównie pytania o formaty. Kapsułki CBD, olej konopny w kapsułkach, kapsułki konopne: to zapytania o postać, nie o cząsteczkę. Wpisywana obok nich ekstrakcja CO2 dotyczy sposobu wydobycia ekstraktu z materiału roślinnego, więc znów innej rubryki niż chemia terpenów. Olejek CBD pełne spektrum bywa z kolei pytaniem o oznaczenie typu ekstraktu. Wszystkie te hasła prowadzą do jednego miejsca, czyli do dokumentu z zapisem dla konkretnej serii. Nazwa terpenu niczego o pojedynczym opakowaniu nie przesądza. Rozstrzyga etykieta i raport, do którego odnosi się numer partii. Dlatego przy takich pytaniach wracamy do kartonika, a nie do definicji ze słownika chemicznego.

Precyzyjna chemia, podpisane źródła, wypisane granice

Cibdol formułuje kannabinoidy od 2014 roku i przy tekstach takich jak ten stosuje trzy proste zasady. Pierwsza: chemia opisana dokładnie, bez zaokrąglania nazw i bez zamiany grupy na pojedynczy związek. Druga: każde zdanie o badaniu przypisane do autora i roku, więc praca o beta-kariofilenie zostaje pracą z 2008 roku [2], a przypuszczenie o interakcji terpenów i kannabinoidów zostaje przeglądem z 2011 roku [3]. Trzecia: granica dowodu zapisana wprost, także wtedy, gdy wypada powiedzieć, że w dokumentacji danej rubryki po prostu nie ma. Trzy zasady, jeden porządek. Przy terpenach to wystarcza.

Różnorodność chemiczna i lotny charakter terpenów

W świecie roślin terpeny pełnią zróżnicowane funkcje biologiczne, a ich wspólną cechą fizykochemiczną jest niska masa cząsteczkowa oraz zdolność do szybkiego parowania. Terpeny to lotne związki aromatyczne wytwarzane przez rośliny w dużych ilościach, a w samych konopiach skatalogowano pokaźny i dobrze scharakteryzowany ich zbiór obok kannabinoidów oraz związków fenolowych ^[4]. Oznacza to, że profil zapachowy jest bezpośrednią konsekwencją obecności wielu konkretnych cząsteczek o określonej strukturze chemicznej.

W analizach laboratoryjnych konopi identyfikuje się monoterpeny oraz seskwiterpeny, które różnią się liczbą atomów węgla w szkielecie cząsteczki. Każda z tych frakcji wnosi specyficzne właściwości fizyczne do ekstraktu, decydując o jego gęstości, lotności oraz profilu zapachowym. Chemia opisuje te substancje w sposób systematyczny, przypisując im precyzyjne wzory strukturalne, bez uciekania się do metafor.

Hipoteza synergii a granice modeli farmakologicznych

W dyskusjach nad właściwościami ekstraktów roślinnych często pojawia się zagadnienie ich łącznego wpływu na receptory. Koncepcja, według której terpeny modyfikują działanie kannabinoidów, określana zazwyczaj jako efekt otoczenia, to opublikowana hipoteza z określonym autorem i proponowanym mechanizmem, a nie bezsporne ustalenie. Przegląd proponujący synergię przedstawia ją jako hipotezę wymagającą jeszcze potwierdzenia i sugeruje eksperymenty w celu jej przetestowania ^[3].

Zapach terpenu i jego farmakologia to dwa odrębne zagadnienia. Przenoszenie obserwacji z probówek lub modeli laboratoryjnych bezpośrednio na reakcje ludzkiego organizmu nie ma uzasadnienia w faktach empirycznych.

Regulacje unijne i deklaracje w wykazie składników

Dla terpenów nie zatwierdzono żadnego europejskiego oświadczenia zdrowotnego. Żaden zapis na etykiecie nie może sugerować, że wywołują one określone działanie. Przepisy unijne precyzyjnie rozgraniczają obecność składnika naturalnego od przypisywania mu właściwości funkcjonalnych bez formalnej autoryzacji.

Terpeny nie są pustym hasłem marketingowym na kartoniku Cibdol, lecz zgłoszoną pozycją w składzie. Płyn Meladol wymienia terpeny z ekstraktu konopnego wśród substancji aktywnych w dziennej porcji, tuż obok kannabinoidów. Niniejszy artykuł przedstawia opublikowane fakty chemiczne oraz jedną opublikowaną hipotezę, nie stanowi porady medycznej i niczego nie zaleca.