2-AG, czyli 2-arachidonoiloglicerol: co stoi w danych

Nazwa cząsteczki czytana znak po znaku

Skrót 2-AG rozwija się jako 2-arachidonoiloglicerol. W jednym słowie mieszczą się trzy osobne informacje. Glicerol to szkielet cząsteczki. Kwas arachidonowy to reszta przyłączona do tego szkieletu, dokładnie jedna cząsteczka. Cyfra dwa wskazuje miejsce przyłączenia, czyli środkową pozycję szkieletu glicerolowego. Tak właśnie oznacza się tę pozycję w nazewnictwie chemicznym: środek to dwa.

Pod względem klasy chemicznej mamy tu ester na glicerolu. W szkielecie glicerolu reszta kwasowa może zająć pozycję środkową albo jedną ze skrajnych; tutaj zajmuje środkową. Stąd dwójka na początku nazwy, przed skrótem AG, który odsyła do kwasu arachidonowego. Budowa, pozycja i reszta kwasowa wystarczają, żeby związek dało się jednoznacznie zidentyfikować.

W piśmiennictwie 2-AG zajmuje pozycję drugiego z głównych endokannabinoidów. Endokannabinoidy, a więc 2-AG i anandamid, powstają wewnątrz ciała z budulca w postaci kwasów tłuszczowych. To rozróżnienie warto zapisać od razu, bo 2-AG nie jest kannabinoidem roślinnym. W tkankach ciała występuje w większej ilości niż anandamid, czyli z tej pary jest tym obficiej reprezentowanym.

Kontekst historyczny zaczyna się trzy lata przed opisem 2-AG. Anandamid opisano w 1992 roku. Połowa lat dziewięćdziesiątych przyniosła pytanie uzupełniające: jeśli dla tych receptorów istnieje jedna cząsteczka wytwarzana przez ciało, to czy istnieją także inne. Odpowiedź nadeszła z dwóch stron naraz.

Obie nazwy tej pary opisuje się zwykle razem, bo dopiero porównanie daje coś więcej niż dwie pozycje w wykazie. Sama lista nazw nie mówi, w którym punkcie te cząsteczki się rozchodzą. Od 1995 roku 2-AG pojawia się w praktycznie każdym poważnym opisie kannabinoidowego układu sygnałowego.

Rok 1995 w dwóch niezależnych zapisach

Monoglicerol wyizolowany z tkanki przewodu pokarmowego

Pierwsza trasa poszukiwań prowadziła przez tkankę przewodu pokarmowego. Mechoulam ze współpracownikami opisał tam monoglicerol wytwarzany przez ciało, czyli związek endogenny, i zapisał jego wiązanie z receptorami kannabinoidowymi. Publikacja ukazała się w 1995 roku [1]. Trzy elementy tego zapisu stoją osobno: pochodzenie związku z tkanki jelitowej, przynależność do monoglicerydów oraz wiązanie z receptorami. Żaden z nich nie wynika automatycznie z pozostałych, dlatego praca podała je jako trzy oddzielne ustalenia.

Tkanka nerwowa i praca Sugiury z tego samego roku

Druga trasa prowadziła przez tkankę nerwową. Sugiura ze współpracownikami wskazał 2-arachidonoiloglicerol w mózgu i zaproponował go jako możliwy endogenny ligand receptora kannabinoidowego [2]. Słowo możliwy stoi w tym zapisie nie bez powodu: praca formułowała propozycję, a nie zamknięte rozstrzygnięcie. Bilans tego jednego roku wygląda więc następująco: dwie grupy badawcze, dwie tkanki, jeden związek. Ta zbieżność jest głównym powodem, dla którego nazwa 2-AG weszła do słownika chemii kannabinoidów tak szybko i tak trwale.

Dwie cząsteczki jednej pary, ustawione obok siebie

Najużyteczniejszy szczegół przy 2-AG to zestawienie z anandamidem. Różnica stężeń w tkankach ciała jest wyraźna i przechyla się na stronę 2-AG. Ta różnica skali ma bardzo praktyczne następstwo: pomiary ilościowe 2-AG zajmują w piśmiennictwie dużo miejsca, a wczesne prace polegały właśnie na starannym oznaczaniu. Osobna rubryka dotyczy receptorów. 2-AG opisywany jest jako pełny agonista obu głównych receptorów kannabinoidowych, CB1 i CB2, więc chodzi o pełną aktywację, nie częściową. Trzecia rubryka to usuwanie z ciała, gdzie główną rolę pełni lipaza monoacyloglicerolowa. Poniżej te same zapisy w porządku wierszowym.

• Stężenia w tkankach: 2-AG występuje obficiej niż anandamid, i to ta różnica skali pchnęła laboratoria w stronę pomiarów.
• Profil receptorowy: pełny agonista CB1 oraz CB2, czyli obu głównych receptorów kannabinoidowych.
• Klasa chemiczna: ester na glicerolu, co porządkuje sposób opisu jego przemian.
• Enzym usuwający: lipaza monoacyloglicerolowa wskazana jako główna.
• Rola punktu odniesienia: pełna aktywacja CB1 i CB2 daje komparator dla innych związków opisywanych przy tych samych celach, w tym dla kannabinoidów roślinnych.
• Rubryki wypełnione: tożsamość, budowa, rozmieszczenie w tkankach i droga usuwania.

Słownictwo: cząsteczka własna ciała, nie pozycja w wykazie składników

Tu warto zatrzymać się przy jednym rozróżnieniu, bo bywa mieszane. 2-AG należy do endokannabinoidów, a te powstają w ciele z budulca w postaci kwasów tłuszczowych. Nie jest to kannabinoid roślinny. Nie jest też składnikiem receptury ani elementem ekstraktu z konopi, więc nazwa 2-arachidonoiloglicerol nie pojawia się w wykazie składników żadnego opakowania. Jej miejsce jest w słowniku układu sygnałowego, obok anandamidu.

W wyszukiwarce nazwa 2-AG sąsiaduje jednak z zapytaniami zupełnie innego rodzaju. Ludzie wpisują kapsułki CBD, olej konopny w kapsułkach, terpeny albo ekstrakcja CO2. To pytania o format i o skład ekstraktu, nie o cząsteczkę wytwarzaną przez ciało. Terpeny to frakcja lotna materiału roślinnego, a ekstrakcja CO2 opisuje etap otrzymywania ekstraktu. Liczby dla konkretnej serii, w tym zawartość poszczególnych kannabinoidów, podaje certyfikat partii przypisany do numeru na opakowaniu, i to jest miejsce, w którym skład da się sprawdzić przed otwarciem butelki.

Kannabinoidy formułujemy w Cibdol od 2014 roku i przy tej jednej nazwie zachowujemy szczególną powściągliwość. Zdania o 2-AG nieraz wybiegały przed opublikowane dane, i to nie w pojedynczym przypadku. Dlatego w tym wpisie zostaje tylko to, co zapisały dwie prace z 1995 roku [1][2] oraz późniejsze opisy tożsamości, budowy, rozmieszczenia i trasy usuwania tej cząsteczki. Cztery rubryki wypełnione, resztę zostawiamy pytaniem otwartym.