Waarom zelf ervaren toestanden zich niet laten meten

Hoe weeg je iets af dat alleen jij merkt? Er is geen apparaat dat een zelf ervaren toestand in een getal omzet, en geen bloedwaarde die hem afleest. Dat maakt de vraag niet klein. Het maakt hem van een andere soort dan de vragen waar onderzoek bij mensen goed mee uit de voeten komt.

Een vraagsoort zonder eenheid

Neem de vraag of cannabidiol iets in gang zet dat je zelf opmerkt. Die vraag hoort bij een klasse die onderzoekers zelfbeoordeling noemen: de deelnemer is zelf het instrument. Een zelf ervaren toestand als ontspanning laat zich niet wegen en is niet uit een bloedmonster af te lezen. Er is geen kolom in een analyserapport waar hij in past. Dat is geen tekortkoming van het laboratorium. Het is de aard van de grootheid.

Vergelijk het met wat wel een eenheid heeft. Het cannabinoïdengehalte van een charge staat in milligram per flesje. De concentratie cannabidiol in bloedplasma is bij mensen gemeten, en de systematische review van Millar uit 2018 bracht die cijfers samen [2]. Zulke getallen zijn te controleren, opnieuw te meten en tussen twee laboratoria te vergelijken. Een verschuiving die iemand bij zichzelf opmerkt, is dat niet.

Bij Cibdol staat dat onderscheid sinds 2014 overeind, ook nu de catalogus verder reikt dan cannabidiol alleen: wat in onderzoek is gekarakteriseerd staat beschreven, en wat niet gekarakteriseerd is blijft daarbuiten. Waar de vraag wel hard wordt, is in de opzet van een studie. Daar krijgt zelfbeoordeling een vorm die te controleren valt, met armen, blindering en vastgelegde omstandigheden.

• Vraagsoort: zelf ervaren en door de deelnemer gerapporteerd, niet door een apparaat.
• Niet af te lezen: geen weegschaal en geen bloedmonster die de toestand teruggeven.
• Wel in een eenheid: het gehalte per charge, uitgedrukt in milligram per flesje.
• Wel gemeten bij mensen: plasmawaarden van cannabidiol, in 2018 door Millar naast elkaar gelegd [2].
• Wel gemeten in klinisch onderzoek: placebo en nocebo als grootheden, beschreven door Colloca en Barsky in 2020 [1].
• Wel opgetekend in 2017: bijwerkingen uit onderzoek onder toezicht, met de omstandigheden van toediening erbij, in het overzicht van Iffland en Grotenhermen [3].
• Wel vastgelegd in 2007: hoe cannabidiol zich tot de cannabinoïdereceptoren verhoudt, anders dan tetrahydrocannabinol, in het overzicht van Huestis [4].
• Niet vastgelegd: een cijfer dat aangeeft hoe sterk iemand iets bij zichzelf opmerkt.

Wat gepubliceerde opzetten vastleggen

1. Colloca en Barsky legden in 2020 in een klinische bespreking vast dat placebo en nocebo zich laten meten, en dat de uitslag het grootst is bij uitkomsten die deelnemers zelf beoordelen [1]. Zelfbeoordeling is daarmee niet waardeloos, maar wel gevoelig voor de opzet eromheen.
2. Een geblindeerde opzet houdt bij de deelnemer weg in welke arm hij zit. De scores die hij invult, staan daardoor los van dat belang. Dat is precies de reden dat dit soort onderzoek met twee armen wordt gebouwd en niet met één.
3. De systematische review van Millar uit 2018 bracht de farmacokinetiek van cannabidiol bij mensen bij elkaar. Eén gegeven komt daar telkens terug: bij dezelfde hoeveelheid liggen de plasmawaarden van deelnemers ver uiteen [2].
4. Diezelfde review noemt naast die spreiding drie variabelen: de formulering, de route van toediening en het moment van eten [2]. Drie dingen die per studie anders liggen, en dus per cijfer meewegen.
5. Iffland en Grotenhermen zetten in 2017 de menselijke gegevens op een rij: bijwerkingen zoals opgetekend in onderzoek onder toezicht, plus de omstandigheden waaronder werd toegediend [3]. Wie cbd bijwerkingen intypt, komt bij dit soort overzichten uit, niet bij een cijfer over een zelf ervaren toestand.
6. Huestis beschreef in 2007 de farmacokinetiek van cannabinoïden bij mensen. Daarbij staat opgetekend dat cannabidiol zich anders tot de cannabinoïdereceptoren verhoudt dan tetrahydrocannabinol [4]. Dat is een gegeven over receptoren, niet over wat iemand bij zichzelf opmerkt.
7. Wat in geen van deze publicaties staat: een getal voor de sterkte van een zelf ervaren verschuiving. Daar houdt de menselijke literatuur over cannabidiol op dit punt op, en dat is de eerlijke lezing van de stapel.

Verwachting zit in de uitslag

Waar de uitslag het meest schuift

In de bespreking van Colloca en Barsky uit 2020 staan placebo en nocebo niet als ruis in de marge, maar als grootheden die je in een klinische opzet kunt meten [1]. Twee kanten van hetzelfde: de verwachting die een score omhoog duwt, en de verwachting die hem omlaag duwt. Het gegeven dat hier het zwaarst weegt: de grootste uitslag zit bij uitkomsten die de deelnemers zelf beoordelen [1]. Dat is exact de plek waar een vraag over een zelf ervaren toestand valt.

Belangrijk om te zien wat dat wel en niet betekent. Het is geen randgeval van studieopzet, geen detail dat je in een bijlage wegzet. Bij een zelfbeoordeelde uitkomst staat het middenin de meting. Vraag je iemand een getal te geven voor iets dat hij zelf ervaart, dan meet je die ervaring plus alles wat hij verwacht. Zonder tweede arm blijven die twee bij elkaar op één regel staan.

Een opzet waarin niemand weet wat hij krijgt

Daarom scheiden onderzoekers de armen en houden ze de toewijzing bij de deelnemer weg. Dan blijven de scores door de opzet gescheiden van dat belang. Dat is geen extra netheid; het is de manier waarop een zelfbeoordeelde uitkomst überhaupt iets vastlegt.

Iffland en Grotenhermen brachten in 2017 menselijke gegevens over cannabidiol samen, met bijwerkingen zoals opgetekend in onderzoek onder toezicht en de omstandigheden van toediening erbij [3]. Toezicht en vastgelegde omstandigheden zijn precies wat een losse aantekening op de bank niet heeft. Niet omdat die aantekening onwaar is, maar omdat er geen tweede arm naast ligt en geen vastgelegde conditie onder. Verzamel je duizend van die aantekeningen, dan heb je duizend aantekeningen. Geen vergelijking.

Bloedwaarden lopen per persoon uiteen

Zelfs aan de meetbare kant van dit onderwerp is het beeld niet netjes. In de review van Millar uit 2018 staat de spreiding tussen deelnemers als terugkerend gegeven: dezelfde hoeveelheid cannabidiol levert bij verschillende mensen uiteenlopende plasmawaarden op [2]. De review noemt daarbij de formulering, de route van toediening en het moment van eten als variabelen die met die cijfers samenhangen [2].

Dat is een lastig maar nuttig gegeven. Als een grootheid die je met een gevalideerde methode in een laboratorium kunt vaststellen al zo uiteenloopt, dan is duidelijk waarom de zelf ervaren kant geen tabel heeft waarin twee mensen naast elkaar passen. Blootstelling is gemeten. Ervaring is dat niet. Die twee regels lopen door de menselijke literatuur heen zonder in elkaar over te gaan, en Huestis had in 2007 al vastgelegd dat het receptorprofiel van cannabidiol een eigen rubriek is, apart van tetrahydrocannabinol [4].

Getallen die wel op papier staan

Op een chargerapport staat wat er te tellen valt: het cannabinoïdengehalte, en bij sommige formules de terpenen die in het extract zijn aangetroffen. De productiewijze hoort daar ook bij, bijvoorbeeld superkritische CO2-extractie, een techniek die buiten hennep ook bij visolie wordt gebruikt. Namen op het schap, van cbg olie tot cannabigerol olie of cbg druppels, wijzen naar de inhoud van een fles en naar het rapport dat erbij hoort.

Naast dat rapport ligt een aparte laag. Wie cbd wetgeving intypt, komt bij de rubriek waarin een flesje op de markt komt: een flesje olie valt onder de regels voor voedingssupplementen, en dat is een papieren vraag, geen meetvraag. En zoektermen als cbg olie ervaringen leiden naar persoonlijke verslagen. Die verslagen bestaan, maar ze staan buiten de opzet met twee armen en blindering waar de gepubliceerde studies hun geldigheid uit halen.

Negen aantekeningen bij een open vraag

1. De vraag naar een zelf ervaren verschuiving is van de zelfbeoordeelde soort. Er is geen weegschaal en geen bloedmonster die hem teruggeven, en dus ook geen getal om over te schrijven.
2. Dit is geen randgeval van studieopzet. Bij zelfbeoordeelde uitkomsten staat het verwachtingsgegeven middenin de meting, zoals de bespreking van 2020 beschrijft [1].
3. Colloca en Barsky legden placebo en nocebo in 2020 vast als grootheden die in klinisch onderzoek gemeten worden, met de grootste uitslag bij uitkomsten die deelnemers zelf beoordelen [1].
4. Een geblindeerde opzet houdt de toewijzing bij de deelnemer weg. Zijn scores staan daarmee door de opzet los van dat belang.
5. Millar noteerde in 2018 grote verschillen tussen deelnemers in de plasmawaarden van cannabidiol bij dezelfde hoeveelheid [2].
6. Dezelfde review zet formulering, route en moment van eten naast die spreiding, als variabelen die met de gemeten cijfers samenhangen [2].
7. Iffland en Grotenhermen brachten in 2017 bijwerkingen uit onderzoek onder toezicht samen, met de omstandigheden van toediening erbij [3].
8. Huestis legde in 2007 vast dat cannabidiol zich bij de cannabinoïdereceptoren anders gedraagt dan tetrahydrocannabinol [4]. Een receptorgegeven, geen ervaringsgegeven.
9. Het rechte antwoord op dit punt: in de gepubliceerde studies bij mensen is voor een zelf ervaren verschuiving geen onderbouwing van het benodigde niveau te vinden. Een merk dat het tegendeel op de doos zet, kan geen enkele gepubliceerde studie bij mensen aanwijzen die dat draagt. Vandaar de scheiding die bij Cibdol sinds 2014 in de teksten staat: gekarakteriseerd en niet gekarakteriseerd blijven twee kolommen.