Chmiel od żywicy do terpenów: co mówią dane

Lepka żywica zaczyna się w tkance gruczołowej

Rozetrzyj szyszkę chmielu między palcami. Zostaje osad, który klei. To nie sok z liścia ani tłuszcz z nasiona, tylko żywica, a wytwarza ją wyspecjalizowana tkanka gruczołowa rośliny. Ten sam typ struktury opisuje się w kwiatostanach konopi. Od tego miejsca zaczyna się każda rozmowa o pokrewieństwie obu roślin, i dobrze jest ją zacząć właśnie tu, a nie od nazw rodzin botanicznych.

Wspólne są trzy rzeczy i warto wymienić je po kolei: tkanka gruczołowa, lepka żywica oraz kilka terpenów o nazwach, które w obu wykazach brzmią znajomo. Podobieństwo rozkłada się więc na dwa poziomy. Pierwszy to architektura, czyli sposób, w jaki roślina buduje miejsce wytwarzania żywicy. Drugi to chemia zapachu, czyli zestaw lotnych cząsteczek, które z tej żywicy się ulatniają. Dalej zbieżność się nie rozciąga.

Wykaz lotnych związków chmielu składa się niemal w całości z terpenów i terpenoidów. To dlatego słowo terpeny pojawia się w opisach chmielu tak często. Nie oznacza ono jednej cząsteczki. Jest nazwą zbiorczą dla grupy związków o pokrewnej budowie i bardzo różnych zapachach. Aromat szyszki nie jest zatem jedną cechą, tylko sumą wielu pozycji z listy, z których każda ma własną nazwę i własny udział.

Zapach da się rozłożyć na pozycje z wykazu

Wrażenie zapachowe warto rozbierać na części. Jeżeli dwie rośliny pachną podobnie, pierwszym pytaniem nie jest pokrewieństwo, tylko lista cząsteczek. Ta sama pozycja może stać w wykazie chmielu i w wykazie konopi, a mimo to każdy z tych wykazów ma inną długość i inne proporcje. Nos rejestruje zbieżność. Dokumentacja pokazuje, gdzie ta zbieżność się zaczyna i w którym wierszu się zatrzymuje.

Chmiel dokłada tu jeszcze jedną zmienną: odmianę. W odmianach uprawianych ze względu na aromat proporcje pozycji w olejku chmielowym układają się inaczej niż w pozostałych. Do tej różnicy wracamy przy mircenie, bo właśnie przy nim jest ona najlepiej zapisana.

Czego szyszka chmielu nie zawiera

Dwie rubryki zostają puste. THC: brak. CBD: brak. Chmiel nie wytwarza ani jednego, ani drugiego związku, a bliskość rodzinna z konopiami nie zmienia w tej sprawie niczego. Pokrewieństwo botaniczne mówi o tym, jak rośliny się klasyfikuje, a nie o tym, co znajdzie się w ich żywicy. Wspólna kolumna z terpenami nie tworzy wspólnej kolumny z kannabinoidami.

Ta różnica jest wygodna do sprawdzenia, bo obie grupy związków opisuje się osobno. Kannabinoidy mają własne wykazy, oznaczenia i skróty. Terpeny mają własne. Nazwa, która pojawia się w rubryce aromatycznej, nie przenosi się do rubryki kannabinoidowej tylko dlatego, że dwie rośliny sąsiadują w tej samej rodzinie. Zestawienie związków konopi opublikowane przez ElSohly'ego i Slade'a w 2005 roku [1] porządkuje właśnie tę pierwszą grupę jako złożoną mieszaninę pochodzącą z tej jednej rośliny, a chemia chmielu prowadzi w inną stronę.

Zapis z 2005 roku i dwie osobne kolumny

Praca z 2005 roku [1] jest pod tym względem prostym punktem odniesienia. Opisuje skład konopi, nie skład chmielu. Dzięki temu widać, gdzie leży granica: podobieństwo dotyczy tkanki, żywicy i kilku nazw z frakcji lotnej, a nie zawartości kannabinoidów. Chmiel wnosi do tej rozmowy zapach, i tylko zapach.

Dlatego przy chmielu warto zadawać pytania rozdzielone. Jak roślina buduje żywicę, to jedno pytanie. Co konkretnie się z tej żywicy ulatnia, to drugie. Ile w niej kannabinoidów, to trzecie, i przy chmielu odpowiedź w tym trzecim wierszu jest krótka. Dwie nazwy terpenów z tego wykazu wracają w rozmowach o konopiach częściej niż pozostałe, i właśnie one są powodem, dla którego oba profile aromatyczne bywają zestawiane obok siebie. Jedną z nich zajmiemy się dokładniej.

Mircen, czyli najgłośniejsza nuta olejku chmielowego

W odmianach aromatycznych największy pojedynczy składnik

W wielu odmianach chmielu uprawianych ze względu na aromat mircen stanowi największy pojedynczy składnik olejku chmielowego. To dużo mówi o samym profilu. Nie chodzi o dodatek na obrzeżach wykazu, tylko o pozycję, która w tej mieszaninie brzmi najgłośniej. Reszta wykazu układa się dopiero wokół niej.

Taki układ tłumaczy, dlaczego opisy dwóch różnych odmian chmielu mogą się rozchodzić, choć nazwy związków w obu wykazach są w dużej części te same. Zmienia się proporcja, nie słownik. Jedna pozycja rośnie, inne cofają się do tła, i całość odbiera się inaczej. Z tego samego powodu zdanie o tym, ile w chmielu mircenu, odnosi się do konkretnej odmiany, a nie do rośliny w ogóle.

Ta sama cząsteczka w mango, trawie cytrynowej, laurze i tymianku

Mircen nie jest cząsteczką konopi ani cząsteczką chmielu. Jest zapisywany w mango, w trawie cytrynowej, w liściu laurowym, w tymianku, a także w wielu chemotypach konopi. Tam, gdzie wykonuje się laboratoryjne profile terpenowe, wypada często jako najobficiej występujący terpen w zestawieniu. Jedna nazwa, bardzo różne rośliny, brak jakiegokolwiek pokrewieństwa między nimi.

To najprostsza odpowiedź na pytanie, dlaczego rośliny bez wspólnej gałęzi rodowej pachną czasem podobnie. Zapach idzie za cząsteczką, nie za rodziną botaniczną. Jeżeli dwie rośliny wytwarzają tę samą pozycję z wykazu terpenów, i w obu wypada ona wysoko, nos znajdzie zbieżność, choć drzewo pokrewieństwa jej nie potwierdza. Chmiel i konopie mają w tej rodzinie faktyczne sąsiedztwo, a mango i tymianek nie mają go wcale, a mircen stoi w wykazie każdego z nich.

Dlaczego chemicy patrzą na całą żywicę, a nie na jedną cząsteczkę

Terpeny i kannabinoidy konopi mają jedno wspólne miejsce pochodzenia. Są współobecne w tej samej żywicy, fizycznie obok siebie. Z tego sąsiedztwa wzięła się propozycja, żeby patrzeć na mieszaninę, a nie na wyizolowaną pojedynczą cząsteczkę. W piśmiennictwie zapisuje się ją jako hipotezę otoczenia, znaną też pod nazwą efekt entourage.

Przegląd Russo z 2011 roku [2] zestawia terpeny obok kannabinoidów i formułuje tę propozycję wprost. Ma ona status hipotezy, przy której zaznaczono potrzebę dalszych badań, i tak też warto ją czytać. Nie jest wnioskiem zamkniętym. Jest sposobem opisania faktu, że materiał roślinny nigdy nie dostarcza jednego związku osobno.

Chmiel wchodzi do tej rozmowy jednym elementem: nazwami terpenów, które dzieli z konopiami. Kannabinoidów nie wnosi. Dlatego zestawienie obu roślin jest ciekawe na poziomie zapachu, a przy hipotezie z 2011 roku [2] pozostaje wyłącznie porównaniem aromatycznym.

Po stronie konopi wygląda to inaczej, bo tu obie kolumny są wypełnione. Ekstrakt konopny pełnego spektrum [2] zawiera szeroki zakres terpenów obok kannabinoidów, i wynika to z ogólnej chemii ekstrakcji: z materiału roślinnego przechodzi więcej niż jeden rodzaj związków. Oznaczenie pełnego spektrum mówi zatem o zakresie, nie o konkretnych liczbach.

Które terpeny i w jakiej proporcji, to już pytanie o konkretną partię. Odpowiedzi nie daje reguła przybliżona ani opis kategorii, tylko certyfikat wykonany dla tej partii. Dwie butelki o tym samym oznaczeniu mogą mieć różne wiersze w rubryce terpenowej, a dokument partii jest miejscem, w którym te wiersze da się odczytać.

Co robi z terpenami długie gotowanie

Terpeny są lotne, i to jedna właściwość fizyczna porządkuje tu wszystko. Przy długim gotowaniu lotna frakcja terpenowa zostaje wypędzona z brzeczki. Nie znika po drodze w tajemniczy sposób, tylko ulatnia się razem z parą. Im dłużej trwa gotowanie, tym mniej z pierwotnego profilu aromatycznego zostaje w płynie.

Jednocześnie terpeny przechodzą do piwa. Te dwa zdania nie są sprzeczne, bo opisują różne momenty. Chodzi o kolejność i o ciepło. Chmiel dodany wcześnie oddaje część swojego wykazu do powietrza. Chmiel dodany bez gotowania zostawia ten wykaz znacznie bardziej nietknięty.

Dlatego nowoczesne piwa mocno chmielone na zimno zachowują świeży profil terpenowy w dużej mierze w stanie pierwotnym, razem z mircenem. To ten sam mircen, który w odmianach aromatycznych chmielu wypada jako największy pojedynczy składnik olejku. Jego nazwa wraca też w laboratoryjnych profilach konopi, gdzie często stoi na pierwszym miejscu w tabeli.

Uwaga, która najczęściej pada nad szklanką

Stąd bierze się rozpoznawalna sytuacja: ktoś nachyla się nad szklanką i mówi, że to pachnie konopiami. Najbardziej prawdopodobnym miejscem takiej uwagi jest właśnie piwo mocno chmielone na zimno, bo tam frakcja lotna dotarła do szklanki niemal cała.

Zbieżność jest realna i mieści się w jednej kolumnie. Wspólne są nazwy terpenów oraz sposób, w jaki roślina wytwarza żywicę. Puste pozostają rubryki THC i CBD, bo chmiel tych związków nie wytwarza, a kannabinoidy konopi opisano w zestawieniu z 2005 roku [1] jako mieszaninę pochodzącą z tej jednej rośliny.

Skład czyta się z dokumentu partii

Przy chmielu odpowiedź na pytanie o skład daje odmiana i sposób prowadzenia procesu. Przy ekstraktach konopnych odpowiedź daje dokument. Certyfikat wykonany dla partii podaje, jakie kannabinoidy oznaczono i w jakich ilościach, a rubryka terpenowa mówi, które nazwy z tej drugiej grupy w danej partii wykryto. Reguła przybliżona nie zastąpi tego zapisu, bo materiał roślinny zmienia się między zbiorami.

W zapytaniach obok samych terpenów pojawia się hasło ekstrakcja CO2, czyli pytanie o krok, na którym z materiału roślinnego powstaje ekstrakt. Warto rozdzielić dwie rzeczy. Metoda opisuje proces. Certyfikat opisuje wynik konkretnej partii. Firma Cibdol zleca niezależną analizę każdej partii od 2014 roku i właśnie te raporty są miejscem, w którym liczby dają się sprawdzić przed otwarciem opakowania.

Chmiel, terpeny i pytania o formaty doustne

Obok nazwy chmiel ludzie wpisują w wyszukiwarkę hasła zupełnie innego rodzaju: kapsułki CBD, kapsułki konopne, olej konopny w kapsułkach. To pytania o format, nie o roślinę. Format decyduje o tym, jak zapisana jest miara: przy butelce z zakraplaczem liczba stoi w opisie stężenia, a przy kapsułce jest już przesądzona przez zawartość jednej sztuki.

Zapis z etykiety i zapis z certyfikatu partii to dwa różne dokumenty, i oba warto czytać obok siebie. Etykieta podaje sumy dla opakowania oraz oznaczenie spektrum. Certyfikat podaje wyniki oznaczenia dla numeru partii, wraz z rubryką THC. Chmiel w tym zestawieniu nie występuje w ogóle, bo do żadnej z tych rubryk nic nie wnosi, a jego udział w całej rozmowie zamyka się w wykazie związków lotnych i w nazwie mircen.