Wat is melatonine, en wat het in het lichaam doet

Op de vraag wat is melatonine luidt het biologische antwoord dat het een hormoon is dat het lichaam zelf in het donker aanmaakt, en geen klassiek slaapmiddel of plantenextract. Melatonine is een hormoon dat het lichaam zelf aanmaakt, geen plantenextract en geen slaapmiddel. De scheikundige benaming luidt 5-methoxy-N-acetyltryptamine. Het wordt gesynthetiseerd en afgegeven door de pijnappelklier, en op lokaal niveau in het netvlies, volgens een circadiaans ritme met lage concentraties overdag en verhoogde waarden gedurende de nacht.

Synthese uit tryptofaan en het ritme van de klok

Het lichaam vormt melatonine uit het aminozuur tryptofaan, via de tussenstap serotonine. De biochemische stap die het dagelijkse ritme bepaalt, wordt gestuurd door een enzym met de naam arylalkylamine-N-acetyltransferase. De activiteit van dit enzym schommelt tussen dag en nacht zo sterk dat de onderzoeker die het mechanisme ontrafelde de term timezyme hanteerde ^[4].

Toevallige ontdekking in 1958

Melatonine werd in 1958 door Aaron Lerner en zijn collega's aan Yale geïsoleerd uit de pijnappelklier van runderen. Zij noemden de stof naar de reactie die zij waarnamen, namelijk het lichter worden van pigmentcellen die melanocyten heten. Naar slaap waren de wetenschappers destijds niet op zoek ^[2]. De ontstaansgeschiedenis verklaart waarom de naam geen betrekking heeft op rust en waarom het molecuul niet rondom slaapmechanismen is opgebouwd.

CIBDOL · Toevallige ontdekking in 1958

Waarom melatonine de nacht meldt

Melatonine geeft duisternis door, geen vermoeidheid. De concentratie in het bloed stijgt tijdens de avond en daalt weer voor het ontwaken. Dit verloop dient voor weefsels elders in het lichaam als een signaal voor het tijdstip van de nacht. Doordat deze stijging een vast patroon volgt en licht de enige prikkel is die dit betrouwbaar maskeert, gebruiken onderzoekers het moment waarop de melatonineafgifte bij gedempt licht begint als standaardmeting voor de stand van de biologische klok ^[3].

Licht functioneert als de uitschakelaar van deze aanmaak. In 1980 toonde een studie aan dat fel kunstlicht de nachtelijke afgifte van melatonine bij 6 gezonde vrijwilligers onderdrukte, terwijl regulier kamerlicht, dat bij andere zoogdieren al tot onderdrukking leidt, dit niet deed ^[5]. Daarmee werd duidelijk dat er een specifieke hoeveelheid licht nodig is om dit signaal te onderbreken.

Receptoren en directe binding

Het hormoon beschikt over twee eigen receptoren met een hoge affiniteit, aangeduid als MT1 en MT2. Beide structuren zijn G-eiwitgekoppelde receptoren en melatonine activeert ze rechtstreeks ^[1]. De aanwezigheid van specifieke receptoren betekent dat het lichaam gerichte signaalpaden voor dit molecuul heeft aangelegd.

Opname en verwerking bij orale inname

Bij orale inname wordt melatonine vlot opgenomen en ook weer snel afgebroken. In een cross-overonderzoek bij 12 gezonde mannelijke vrijwilligers, die de stof op afzonderlijke dagen via de mond en via een infuus kregen toegediend, piekte de bloedspiegel circa 41 minuten na de orale gift. De eliminatiehalfwaardetijd lag rond 54 minuten en de mediane absolute orale biologische beschikbaarheid bedroeg circa 3%, doordat de lever het grootste deel al afbreekt voordat het de circulatie bereikt ^[6].

Deze farmacokinetiek brengt twee praktische zaken met zich mee. Een ingenomen hoeveelheid is alweer afgebroken lang voordat de nacht voorbij is. Daarnaast varieert de fractie die daadwerkelijk in de bloedsomloop aankomt aanzienlijk tussen individuen, wat verklaart waarom persoonlijke ervaringen sterk uiteenlopen.

Wat klinische gegevens laten zien

Het samengevoegde bewijs uit klinische onderzoeken bij mensen toont een meetbaar maar bescheiden verschil. Een meta-analyse van 19 gerandomiseerde placebogecontroleerde studies met in totaal 1.683 deelnemers stelde vast dat melatonine de inslaaptijd met gemiddeld 7,06 minuten verkortte, met een 95%-betrouwbaarheidsinterval van 4,37 tot 9,75 minuten. De totale slaapduur nam toe met 8,25 minuten, met een 95%-betrouwbaarheidsinterval van 1,74 tot 14,75 minuten. De auteurs typeerden deze uitkomsten als bescheiden ^[7].

Regelgeving en Europese gezondheidsclaims

Melatonine is een van de weinige stoffen in avondsupplementen waarvoor binnen de Europese Unie officiële gezondheidsclaims zijn goedgekeurd. Verordening (EU) nr. 432/2012 vermeldt er exact twee: een over de tijd die nodig is om in slaap te vallen en een over subjectieve gevoelens van jetlag, waarbij beide claims uitsluitend onder vastgestelde gebruiksvoorwaarden mogen worden gehanteerd.

De status van de stof verschilt per land. In sommige Europese lidstaten is melatonine verkrijgbaar als voedingssupplement met een vastgestelde maximale dagdosering, terwijl andere landen de stof uitsluitend als geneesmiddel indelen. Dit onderscheid is ook zichtbaar op productverpakkingen binnen de Europese markt, waar doseringsinstructies per land kunnen variëren.

Binnen het assortiment van Cibdol vermelden twee producten melatonine op de verpakking: Fall Asleep Liquid en Fall Asleep Capsules. De producten Stay Asleep Capsules, Complete Sleep en CBN Oil bevatten geen melatonine. Dit artikel beschrijft wetenschappelijke publicaties en etiketinformatie en verstrekt geen medisch advies.