Slaaphouding en wat metingen over de nacht laten zien

Bij het onderzoeken van de menselijke slaaphouding blijkt dat volwassenen het grootste deel van de nacht doorbrengen op hun zij, gevolgd door de rug en in mindere mate de buik. Veel overzichten delen posities in van gunstig naar ongunstig, maar observationeel slaaponderzoek richt zich op geregistreerde bewegingen en ligging. Sensoren en camera's laten zien dat de tijdverdeling verschuift met de leeftijd, losstaat van specifieke fasen van de slaap en dat herinneringen aan de eigen lighouding vaak afwijken van de werkelijkheid.

Tijdverdeling over zij, rug en buik

Bij een Deense beroepsbevolking van 664 volwassenen, 363 mannen en 301 vrouwen, die versnellingsmeters droegen op het bovenbeen, de bovenrug en de bovenarm, werd de tijd in bed gemiddeld voor 54,1 procent op de zij, voor 37,5 procent op de rug en voor 7,3 procent op de buik doorgebracht ^[1].

In dezelfde Deense steekproef hingen een hogere leeftijd en een hogere body-mass index samen met meer tijd op de zij en een evenredige afname van de tijd op de rug ^[1].

De percentages en aantallen op deze pagina beschrijven wat specifieke steekproeven in bed deden. Geen daarvan vormt een aanbevolen positie of een richtlijn.

Positiewisselingen en de rol van leeftijd

De Deense deelnemers veranderden gemiddeld 1,6 keer per uur in bed van positie, en vrouwen veranderden minder vaak van positie dan mannen ^[1].

CIBDOL · Positiewisselingen en de rol van leeftijd

Een laboratoriumonderzoek dat slapers filmde met een time-lapse camera, één beeld per 8 seconden, en hoofd, romp, benen en armen beoordeelde, registreerde gemiddeld 3,6 positiewisselingen per uur bij de leeftijd van 18 tot 24 jaar, 2,7 bij 35 tot 45 jaar en 2,1 bij 65 tot 80 jaar, met 10 personen in elke groep, waarbij op de buik liggen minder gebruikelijk werd met de leeftijd en een voorkeur voor de rechterzijde toenam en zeer uitgesproken was in de oudste groep ^[2].

Slaaphouding en slaapfasen

De gekozen lighouding staat los van de verschillende stadia van de slaapcyclus. In dezelfde laboratoriumsteekproef, vastgelegd met polysomnografie en time-lapse fotografie, was er in geen enkele leeftijdsgroep een significant verband tussen slaapfase en slaaphouding, en evenmin een consistente volgorde van houdingen door de nacht heen ^[3].

De betrouwbaarheid van zelfrapportage

Wat mensen zich achteraf herinneren over hoe zij lagen, komt dikwijls niet overeen met meetgegevens. In 956 dossiers van mensen die een openbare slaapdienst bezochten voor een nachtelijke registratie, waarbij de positie werd gemeten door een sensor en gecorrigeerd met video bij onderlinge verschillen, was 93 procent van degenen die zeiden op de rug te hebben geslapen correct, maar slechts 56 procent van degenen die zeiden niet op de rug te hebben geslapen, waarbij de overeenkomst voor het aandeel van de nacht op de rug matig was en mensen onder de 55 en vrouwen rugligging vaker onderrapporteerden ^[4].

Verschillen tussen de linker- en rechterzijde

Bij 130.885 mensen van wie om klinische redenen 24-uurs hartmetingen werden uitgevoerd in Japan, met de nachtelijke lighouding geclassificeerd via een versnellingsmeter, was de hartslag in de meeste leeftijdsgroepen consistent het laagst op de linkerzijde en het hoogst op de rechterzijde, waarbij ook andere maten voor hartslagvariabiliteit consistent verschilden en de auteurs de houdingsgerelateerde verschillen beschrijven als over het algemeen klein in effectgrootte ^[5].

Toen een verkennend overzicht uit 2019 de literatuur tot april 2018 doorzocht naar slaaphouding en rug- of nekklachten bij het ontwaken, identificeerde het vier geschikte onderzoeken uit 4186 artikelen, die alle de slaaphouding maten via zelfrapportage en één tevens met infraroodcamera's, waarbij pijn en stijfheid bij het ontwaken het vaakst werden onderzocht en de auteurs concludeerden dat er niet genoeg onderzoeken van hoge kwaliteit waren om te bepalen of slaaphouding en symptomen aan de wervelkolom gerelateerd zijn ^[6].