Hoe lang kun je zonder slaap

De vraag hoe lang kun je zonder slaap leidt vaak naar historische records in plaats van een vaste biologische limiet. In 1964 bleef een Californische student, Randy Gardner, gedurende 264 uur wakker, wat neerkomt op 11 dagen, waarbij onderzoekers hem tijdens de poging observeerden ^[2]. Guinness World Records meldt dat zijn record twee weken later werd gebroken ^[2]. Los daarvan noemt een systematische review uit 2018 van studies naar slaaponthouding een laboratoriumgeval van één persoon van 264 uur, gerapporteerd in 1965, als de langste duur onder de 21 geïncludeerde studies ^[1]. Zoals Guinness World Records het geval uit 1964 beschrijft, merkte slaaponderzoeker William Dement op dat Gardners analytische vaardigheden, waarneming, motivatie, geheugen en motoriek in wisselende mate werden beïnvloed, terwijl John Ross, die hem eerder tijdens de poging observeerde, tegen de vierde dag melding maakte van hallucinaties, wanen en een extreem korte aandachtsspanne ^[2].

Langer wakker blijven en het voorbehoud van microslaapjes

Elk lang record brengt een voorbehoud met betrekking tot microslaapjes met zich mee ^[2][3]. Guinness World Records noemt ze als een van de redenen waarom het de registratie niet langer kan bijhouden: kortstondige wegzakkingen in slaap van enkele seconden die zonder continue fysiologische registratie niet nauwkeurig kunnen worden gecontroleerd, en de organisatie schrijft dat Dement later accepteerde dat Gardner, ondanks constant toezicht, deze waarschijnlijk heeft ervaren ^[2]. Een narratieve review uit 2025 beschrijft microslaapepisodes als korte indringingen van slaap in de waaktoestand die door de standaard klinische scoringsclassificatie over het hoofd worden gezien, en koppelt ze aan aandachtsverslappingen ^[3]. Guinness World Records houdt het record voor de langste tijd zonder slaap niet meer bij, verwijzend naar de inherente gevaren die gepaard gaan met slaapdeprivatie ^[2]. De laatste houder die het vermeldt is Robert McDonald, met 453 uur en 40 minuten in 1986, en volgens de organisatie is van niemand bekend dat die dit cijfer sindsdien heeft gebroken ^[2].

Waarom onderzoek naar dagen zonder slaap historisch is

Het meeste van wat is vastgelegd over meerdere dagen achtereen waken, is afkomstig uit oudere literatuur. De auteurs van een systematische review uit 2018 schrijven dat experimenten met meer dan twee nachten zonder slaap, populair in de eerste helft van de twintigste eeuw, niet langer worden uitgevoerd omdat ze als onethisch worden beschouwd en in de meeste landen bij wet zijn verboden ^[1]. Daarom bekeken zij historische studies opnieuw: 21 onderzoeken bij gezonde mensen die waarnemings- en psychologische effecten beschreven van slaapverlies variërend van 24 uur tot 11 nachten ^[1].

CIBDOL · Waarom onderzoek naar dagen zonder slaap historisch is

In die review verschenen veranderingen in een vrijwel vaste volgorde naarmate de tijd waarin iemand wakker was toenam ^[1]. Op één na rapporteerden alle studies waarnemingsveranderingen ^[1]. Waarnemingsvervormingen, angst, prikkelbaarheid, depersonalisatie en desoriëntatie in de tijd begonnen binnen 24 tot 48 uur na slaapverlies, complexe hallucinaties en verstoord denken volgden na 48 tot 90 uur, en wanen na 72 uur ^[1]. Visuele veranderingen werden het meest consistent gerapporteerd, gevolgd door lichamelijke gewaarwordingen en vervolgens het gehoor ^[1]. Een periode van normale slaap deed de symptomen in veel, maar niet alle onderzochte gevallen verdwijnen ^[1]. Sommige deelnemers vertoonden nog dagen of weken na afloop van een studie effecten; de follow-up varieerde van 1 dag tot 6 maanden, en de auteurs van de review oordeelden dat de gegevens ontoereikend waren om te zeggen hoeveel herstelslaap nodig is ^[1].

De eerste 24 uur en veranderingen in alertheid

De meetbare effecten beginnen al ruim voor recordpogingen. In een studie met 39 mensen, 30 uit de transportsector en 9 uit het leger, getest gedurende 28 uur zonder slaap en afzonderlijk na afgemeten doses alcohol, waren de prestaties op sommige tests na 17 tot 19 uur zonder slaap gelijk aan of slechter dan bij een alcoholconcentratie in het bloed van 0,05 procent, met reactiesnelheden die op sommige tests tot 50 procent trager waren ^[4]. Na langere perioden zonder slaap bereikten de prestaties niveaus die gelijkstonden aan de hoogste gegeven dosis alcohol, ongeveer 0,1 procent ^[4].

Een meta-analyse van 70 artikelen met 147 cognitieve tests, alle gericht op totale slaaponthouding korter dan 48 uur, vond effecten variërend van klein en niet-significant voor redeneernauwkeurigheid tot groot voor verslappingen in eenvoudige aandacht ^[5]. Van de geteste moderatoren was alleen wakkere tijd een significante voorspeller van de verschillen tussen onderzoeken, en uitsluitend voor maten van nauwkeurigheid ^[5]. In een laboratoriumstudie met 48 gezonde volwassenen in de leeftijd van 21 tot 38 jaar, waarin 14 dagen beperkte slaap werden vergeleken met 3 nachten zonder enige slaap, namen verslappingen in alertheid vrijwel lineair toe met de cumulatieve tijd die wakker werd doorgebracht voorbij ongeveer 15,84 uur, ongeacht de manier waarop de slaap verloren ging ^[6]. Drie nachten zonder slaap leidden tot onevenredig grote reacties in verhouding tot de hoeveelheid verloren slaap ^[6]. In de condities met beperkte slaap stegen de slaperigheidsscores na de eerste dagen slechts licht, wat de auteurs interpreteerden als het grotendeels onbewust zijn van de deelnemers over hun toenemende tekorten ^[6]. Elke tijdsduur op deze pagina beschrijft wat één persoon of één onderzoeksgroep liet zien, en vormt geen veilige grens of richtlijn.