Onderzoek naar slaapmuziek en de gemeten uitkomsten

Veel mensen luisteren naar slaapmuziek met de verwachting rustiger de nacht in te gaan, maar wetenschappelijk onderzoek toont een genuanceerd beeld van wat er daadwerkelijk gemeten is. Waar luisteraars op vragenlijsten vaak positieve veranderingen rapporteren, laten objectieve instrumentele metingen regelmatig geen duidelijk verschil zien met gebruikelijke zorg of stilte.

Kenmerken van afspeellijsten voor de nacht

Een analyse van 225.626 nummers afkomstig van afspeellijsten voor de slaap op een wereldwijd streamingplatform liet zien dat slaapnummers zachter en trager waren dan muziek in het algemeen, en vaker instrumentaal en akoestisch van aard. De nummers vertoonden desalniettemin een grote onderlinge variatie en vielen uiteen in zes subgroepen, waarvan drie subgroepen populaire tracks bevatten die sneller, luider en energieker waren dan gemiddelde slaapmuziek. ^[4]

In een online enquête onder 651 personen gaf 62 procent aan muziek te gebruiken om in slaap te komen. De deelnemers noemden 14 verschillende genres en 545 artiesten, waarbij de keuzes persoonlijke voorkeuren weerspiegelden in plaats van een vaste muzikale structuur. Jongere respondenten met een hogere muzikale betrokkenheid maakten vaker op deze wijze gebruik van muziek, waarbij de motieven uiteenvielen in vier thema's: muziekeigenschappen, gewoonte, de opgeroepen fysieke of mentale toestand en het buitensluiten van interne of externe prikkels. ^[5]

Uitkomsten uit het Cochrane-overzicht van 2022

Een Cochrane review, gepubliceerd in 2022 als update van een review uit 2015, voegde gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken samen waarin het luisteren naar muziek werd vergeleken met geen behandeling of gebruikelijke zorg bij volwassenen die klaagden over slaapmoeilijkheden. De review omvatte 13 studies met 1007 deelnemers, waarin mensen dagelijks 25 tot 60 minuten naar vooraf opgenomen muziek luisterden gedurende periodes van drie dagen tot drie maanden, met een literatuurzoektocht die liep tot december 2021. ^[1]

CIBDOL · Uitkomsten uit het Cochrane-overzicht van 2022

Op de Pittsburgh Sleep Quality Index, een vragenlijst met een score van 0 tot 21 waarbij een hogere score een slechtere slaap betekent, scoorden de muziekgroepen aan het einde van de interventie gemiddeld 2,79 punten lager dan de vergelijkingsgroepen (10 studies, 708 deelnemers). De reviewers beoordeelden dit bewijs als van matige zekerheid en beschreven de grootte van het verschil als ongeveer een standaarddeviatie. ^[1]

Voor de tijd tot inslapen, de totale slaaptijd en de slaapefficiëntie vonden de onderzoekers bewijs van lage zekerheid voor een verschil in het voordeel van muziek (3 studies, 197 deelnemers). Zij vonden geen duidelijk verschil op een schaal voor de ernst van slapeloosheid (2 studies, 63 deelnemers, zeer lage zekerheid) en concludeerden dat muziek mogelijk geen effect heeft op de waargenomen slaapinterruptie. ^[1]

Drie van de geincludeerde studies, met 136 deelnemers, maten de tijd tot inslapen, de totale slaaptijd, de slaapefficiëntie en de slaapinterruptie ook op objectieve wijze. De auteurs concludeerden dat luisteren naar muziek op deze uitkomsten mogelijk geen betere resultaten oplevert dan geen behandeling of gebruikelijke zorg. ^[1]

Elke geincludeerde studie werd beoordeeld als hebbende een hoog risico op performance bias, vanwege de beperkte mogelijkheden om deelnemers te blinderen voor een muzieksessie. Geen van de opgenomen studies meldde ongewenste voorvallen, en de auteurs gaven aan dat er meer onderzoek nodig is naar andere aspecten van slaap en naar de gevolgen overdag. ^[1]

Bevindingen bij volwassenen zonder slaapklachten

Een afzonderlijke systematische review uit 2022 onderzocht volwassenen die waren geworven zonder klinische slaapklacht, met 22 artikelen en 1514 deelnemers. Een meta-analyse van zes studies met 424 deelnemers vond geen duidelijk verschil in slaapkwaliteit tussen op muziek gebaseerde interventies en standaardzorg (gemiddeld verschil -0,80, 95%-betrouwbaarheidsinterval -2,15 tot 0,54, bewijs van lage kwaliteit). Een subgroep van drie studies waarin de interventie minstens drie weken duurde liet wel een verschil zien (-2,09, 95%-betrouwbaarheidsinterval -3,84 tot -0,34). De auteurs schreven dat de effecten inconsistent waren over de studies en dat grotere gerandomiseerde trials met langetermijnuitkomsten nodig zijn voordat routinematig gebruik kan worden aanbevolen. ^[2]

Nachtelijke oorwurmen en laboratoriummetingen

Een serie studies uit 2021 onderzocht melodieën die zich 's nachts in het hoofd blijven herhalen, zogeheten oorwurmen. In een online enquête onder 199 volwassenen in de Verenigde Staten, met een gemiddelde leeftijd van 35,9 jaar, rapporteerden mensen die vaak naar muziek luisteren aanhoudende nachtelijke oorwurmen, die gepaard gingen met een slechtere zelfgerapporteerde slaapkwaliteit. In een laboratoriumstudie bij 50 jongvolwassenen, gemiddelde leeftijd 21,2 jaar, kreeg elke deelnemer voor het slapengaan willekeurig de originele vocale versie of de instrumentale versie van drie bekende nummers te horen. Nachtelijke oorwurmen werden gemeld door 52 procent van de instrumentale groep tegenover 28 procent van de vocale groep, een verschil dat net niet statistisch significant was (p = .051), waarbij de instrumentale groep een lagere via polysomnografie gemeten slaapefficiëntie had en meer tijd nodig had om in slaap te komen, zonder verschil in totale slaaptijd. In beide onderzoeken deden de oorwurmen zich voor tijdens het ontwaken uit de slaap. ^[3]

Mogelijke werkingsmechanismen en reikwijdte van de data

Een literatuuroverzicht uit 2019 benoemde zes mechanismen die door onderzoekers zijn aangedragen voor een verband tussen muziek en nachtrust: ontspanning, afleiding van stressvolle gedachten, afstemming van lichaamsritmes op het ritme van de muziek, maskering van achtergrondgeluid, luisterplezier en verwachtingen gevormd door culturele opvattingen. Afgewogen tegen het gepubliceerde bewijs oordeelde de review dat de literatuur maskering ondersteunt, gemengd bewijs levert voor ontspanning, afleiding en plezier, mogelijk steun biedt voor verwachtingen, en gemengde en voorlopige resultaten toont voor afstemming van lichaamsritmes. ^[6]

Dit artikel beschrijft wat de onderzoeken en enquêtes hebben gemeten, bij wie en voor hoe lang. Het adviseert niemand muziek, een afspeellijst, een tempo of een luisterduur, en noemt geen enkel product in verband met slaap.