Melatonine onderzoek en de twee toegestane claims

Wie naar melatonine onderzoek zoekt, stuit al snel op uiteenlopende beweringen over slaap en herstel. De juridische kaders in Europa zijn daarentegen heel afgebakend. In de hele Europese Unie zijn precies twee gezondheidsclaims voor melatonine toegestaan en verder geen enkele, de ene over de tijd die nodig is om in slaap te vallen en de andere over subjectieve gevoelens van jetlag, allebei opgenomen in de bijlage bij Verordening (EU) nr. 432/2012.

De claim voor de inslaaptijd

De eerste toegestane formulering betreft het begin van de nachtrust. In de Nederlandse tekst van de bijlage luidt deze uitspraak: Melatonine draagt bij tot de vermindering van de tijd die nodig is om in slaap te vallen. Een fabrikant mag deze tekst niet naar eigen inzicht herschrijven, aanscherpen of verruimen.

Aan het gebruik van deze uitspraak is bovendien een duidelijke eis verbonden. De claim mag alleen worden gebruikt voor levensmiddelen die 1 mg melatonine per gekwantificeerde portie bevatten, waarbij consumenten moeten worden geïnformeerd dat het effect wordt verkregen bij inname van 1 mg kort voor het slapengaan.

De claim voor jetlag

De tweede goedgekeurde uitspraak richt zich op verstoringen door tijdzones. Deze zin luidt: Melatonine draagt bij tot de verlichting van subjectieve gevoelens van jetlag. Het woord subjectieve is een vast onderdeel van de goedgekeurde tekst en geeft aan wat er in de onderliggende dossiers feitelijk is gemeten, namelijk de eigen rapportage van reizigers over hoe zij zich voelden.

CIBDOL · De claim voor jetlag

Voor deze tweede melding geldt een ander gebruiksvoorschrift. De claim mag alleen worden gebruikt voor levensmiddelen die ten minste 0,5 mg melatonine per gekwantificeerde portie bevatten, en de consument hoort te vernemen dat het gunstige effect wordt verkregen bij inname van minimaal 0,5 mg kort voor het slapengaan op de eerste reisdag en de dagen na aankomst.

De wetenschappelijke basis van de teksten

Beide vermeldingen verwijzen rechtstreeks naar wetenschappelijke adviezen van de Europese autoriteiten, gepubliceerd in 2011 voor de claim rondom inslapen en in 2010 voor de uitspraak over jetlag. De teksten zijn geen vrijblijvende marketingzinnen, maar het resultaat van een formele inhoudelijke beoordeling die vervolgens juridisch is vastgelegd.

Dat betekent ook dat fabrikanten niet mogen afwijken van deze lijst. Alles wat buiten deze twee specifieke uitspraken valt, is op voedingsmiddelen en supplementen niet toegestaan, want de Europese lijst is uitputtend voor de stoffen die erop staan. Een verpakking mag deze twee zinnen onder de gestelde voorwaarden dragen en verder geen enkele andere gezondheidsclaim over melatonine.

Wat de gemeten cijfers laten zien

Een goedgekeurde gezondheidsclaim bevestigt dat er een wetenschappelijk verband bestaat tussen de stof en de genoemde functie, maar zegt op zichzelf niets over hoe uitgesproken die uitkomst is. Het klinische beeld dat uit samengevoegd onderzoek naar voren komt, is bescheiden. Zo toonde een meta-analyse van 19 gerandomiseerde placebogecontroleerde onderzoeken met 1683 deelnemers aan dat de tijd tot inslapen gemiddeld met 7,06 minuten afnam, met een 95% betrouwbaarheidsinterval van 4,37 tot 9,75 minuten ^[1].

In de praktijk betekent dit dat het verband formeel erkend is, maar dat het gemeten verschil in inslaaptijd in gecontroleerde proeven gemiddeld neerkomt op enkele minuten. Wie een verpakking beoordeelt, kan controleren of de tekst letterlijk aansluit bij de voorgeschreven zinnen en of de juiste dosering wordt vermeld. Dit overzicht citeert de verordening zoals deze gold op de genoemde datum en dient niet als juridisch advies.